Φιλοξενούμε σήμερα στο Literature.gr την συγγραφέα Γιώτα Κούγιαλη με αφορμή το μυθιστόρημα της με τίτλο “Κλεφτά επιστρέφουν” που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Η Γιώτα Κούγιαλη γεννήθηκε στο Προμύρι Μαγνησίας και ζει στον Βόλο. Εργάστηκε στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Το “Κλεφτά επιστρέφουν” είναι ένα μυθιστόρημα, όπου η συγγραφέας με ευφράδεια λόγου, αφηγείται τον αστικό μύθο σχετικά με το αρχοντικό Κοντού στα Λεχώνια, ένα χωριό του Πηλίου κοντά στον Βόλο. Διαβάζουμε δυο ιστορίες που κινούνται παράλληλα. Την μια φορά βρισκόμαστε στο παρόν παρακολουθώντας μια νεαρή διδάκτωρ Κοινωνικής Ανθρωπολογίας να ερευνά τον αστικό μύθο για το “ροζ σπίτι με τα σαμιαμίδια” και την άλλη βρισκόμαστε στο παρελθόν όπου παρακολουθούμε την οικογενειακή ιστορία της οικογένειας Κοντού στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Η έμπειρη συγγραφέας Γιώτα Κούγιαλη, εμπλέκει έντεχνα δεισιδαιμονίες, προκαταλήψεις και εμμονές, ξετυλίγοντας τις ζωές των πρωταγωνιστών της και αποκαλύπτοντας τα μυστικά τους. Tην ευχαριστούμε θερμά για τη συνέντευξη που μας παραχώρησε.

Κατερίνα Λιάτζουρα |Φεβρουάριος 2025

Στο πρόσφατο μυθιστόρημά σας «Κλεφτά επιστρέφουν» πραγματεύεστε τον αστικό μύθο γύρω από το αρχοντικό Κοντού στα Λεχώνια του Πηλίου. Πείτε μας δυο λόγια για τον μύθο.

Η πραγματική ιστορία ξεκινά το 1900, όταν ο πάμπλουτος διπλωμάτης Νικόλαος Κοντός κατασκεύασε ένα εντυπωσιακό αρχοντικό στα Λεχώνια, στα περίχωρα του Βόλου. Ωστόσο, ο αιφνίδιος θάνατος τριών παιδιών της οικογένειας, αλλά και του ίδιου του Κοντού μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, πυροδότησε φήμες και σενάρια που παραμένουν ζωντανά έως και σήμερα.

Μερικοί υποστηρίζουν ότι η οικογένεια αφανίστηκε από την κατανάλωση μολυσμένου γάλακτος από σαμιαμίδι. Άλλοι μιλούν για εγκληματικές ενέργειες από οικονομικούς ανταγωνιστές, ενώ μια τρίτη εκδοχή αποδίδει τους θανάτους στη φυματίωση που εκείνη την εποχή θέριζε κόσμο. Παράλληλα, μια σειρά από ανεξήγητα γεγονότα και συμπτώσεις ενίσχυσε τον αστικό θρύλο ότι όποιος έχει σχέση με τίτλους ιδιοκτησίας του σπιτιού πεθαίνει ή παθαίνει, με αποτέλεσμα να θεωρείται από πολλούς το σπίτι «στοιχειωμένο».

Το Αρχοντικό Κοντού αποτελεί τοπόσημο με μεγάλη ιστορική σημασία. Μεταξύ άλλων, κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καταλήφθηκε από τους Γερμανούς και χρησιμοποιήθηκε ως στρατηγείο για τη Θεσσαλία. Αυτό έδωσε επιπλέον τόνο δραματικότητας στον θρύλο. Πολλοί ισχυρίζονται ότι ακούγονται κραυγές.

Το αρχοντικό χαρακτηρίστηκε διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού, χάρη στην αρχιτεκτονική του αξία και την ιστορική του σημασία. Παρόλα αυτά καταρρέει αβοήθητο.

Πόσο χρόνο σάς πήρε η έρευνα γύρω από τον μύθο, και πού απευθυνθήκατε για να συλλέξετε τα στοιχεία σας;

Η έρευνα για τον μύθο ξεκίνησε πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια. Συγκέντρωσα πληροφορίες από μαρτυρίες κατοίκων, από το διαδίκτυο, από ιστορικά βιβλία που αναφέρονται στις αρχές του 20ού αιώνα σε τοπικό κυρίως, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Επίσης, με ενδιέφερε η λαογραφία της εποχής στην περιοχή. Υλικό αλίευσα και από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία συχνά επανέρχονται στο θέμα με αφιερώματα για το αρχοντικό και την ιστορία του.

Είχα τότε επιχειρήσει μια πρώτη εκδοχή του μυθιστορήματος, όπου η κεντρική ηρωίδα ήταν μια υποψήφια διδάκτορας που, στο πλαίσιο της έρευνάς της για τους αστικούς θρύλους, εξερευνούσε το μυστήριο γύρω από την οικογένεια Κοντού.

Στο μυθιστόρημα «Κλεφτά επιστρέφουν» επιστρέφω στην ιστορία, αυτή τη φορά με δύο παράλληλες αφηγήσεις: η πρώτη αναδεικνύει την ίδια την ιστορία της οικογένειας Κοντού, ενώ η δεύτερη ακολουθεί τη διδάκτορα που επιχειρεί να φωτίσει την υπόθεση. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς η έρευνά της, αλλά και η επαφή της με το μυστήριο του αρχοντικού, επηρεάζουν βαθιά τη δική της ζωή.

Έχετε να μας αφηγηθείτε κάποιο περιστατικό που σας παραξένεψε ή σας εντυπωσίασε κατά την έρευνά σας;

Αυτό που μου έχει μείνει έντονα στη μνήμη είναι η έκπληξη και το δέος ορισμένων ανθρώπων όταν έμαθαν ότι τόλμησα να ασχοληθώ με τον θρύλο του «στοιχειωμένου» σπιτιού. Θυμάμαι χαρακτηριστικά έναν καλό φίλο, ο οποίος μου είπε –και το μεταφέρω όσο πιο κομψά γίνεται– ότι έχω μεγάλα… κότσια για να καταπιαστώ με τη συγκεκριμένη ιστορία.

Πόσο σημαντική θεωρείτε ότι είναι η τοπική ιστορία στη διαμόρφωση ατομικής και κοινωνικής ταυτότητας;

Η τοπική ιστορία είναι βασικός παράγοντας στη διαμόρφωση της ατομικής και συλλογικής ταυτότητάς μας. Η γνώση και κατανόηση όσων έχουν ήδη συμβεί στον τόπο μας, ο τρόπος ζωής των προηγούμενων γενεών, οι αγώνες που έκαναν για ελευθερία και ισότητα, τα ήθη και τα έθιμα, οι ενσωματωμένες αξίες, τα λάθη και οι γενναίες αποφάσεις ορίζουν την ταυτότητά μας και εδραιώνουν το αίσθημα του «ανήκειν». Μαθαίνουμε να κάνουμε σωστές επιλογές και να κατανοούμε τρόπους και συμπεριφορές άλλων κοινοτήτων, να σεβόμαστε τη διαφορετικότητά τους.

Εάν ό,τι έχει συμβεί ή συμβαίνει στον τόπο μας μπορούμε να το εντάξουμε και να το κατανοήσουμε στο ευρύτερο πλαίσιο της διεθνούς πραγματικότητας, αντιλαμβανόμαστε ότι είμαστε μέρος της παγκόσμιας ιστορίας. Η αντίληψη αυτή γεφυρώνει το ατομικό και τοπικό με το οικουμενικό.

Μέσα από τη λογοτεχνία η τοπική ιστορία ζωντανεύει και προσφέρει στον αναγνώστη βιωματική εμπειρία.

Προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες. Μύθοι του παρελθόντος ή μέρος της ζώσας πραγματικότητας;

Όπου ο ανθρώπινος νους δεν μπορεί να κατανοήσει και να ερμηνεύσει την πηγή φυσικών φαινομένων, συμπτώσεων, δυσάρεστων κυρίως καταστάσεων παρεισφρέουν οι προκαταλήψεις και οι δεισιδαιμονίες. Αυτό συνέβαινε σε μεγάλο βαθμό στο απώτερο παρελθόν. Σε μικρότερο βαθμό παραμένει και ως ζώσα πραγματικότητα.

Για παράδειγμα, πολλοί φοβούνται να δρασκελίσουν το κατώφλι του αρχοντικού Κοντού επειδή το θεωρούν στοιχειωμένο, ενώ επιβάλλεται πλέον να μην το επισκέπτονται διότι είναι υπαρκτός ο κίνδυνος ατυχήματος.

Υποδέχεστε τον αναγνώστη και την αναγνώστρια του βιβλίου σας, με τους παρακάτω στίχους: «Τα εγκαταλειμμένα σπίτια δεν μένουν ποτέ άδεια./ Σκιές περνούν τις χάσκουσες πόρτες,/ γλιστράνε στα πατώματα, σέρνονται στους τοίχους./ Μάνα τους η μέρα, μάνα τους η νύχτα./ Τα έρημα σπίτια έχουν ζωή». Προσδιορίστε τον συγγραφικό σας εαυτό μέσα από τους στίχους αυτούς.

Το θαύμα της ζωής και το μυστήριο του θανάτου πάντοτε με έλκυαν συγγραφικά. Η διπλή μητρότητα της μέρας και της νύχτας «μάνα τους η μέρα, μάνα τους η νύχτα» συνδέει το φως με το σκοτάδι, το λογικό με το ανεξήγητο, τη σιωπή με την απουσία. Τα άδεια σπίτια φέρουν τον χρόνο, τις μνήμες των ανθρώπων που έζησαν σε αυτά, τον απόηχο των γεγονότων που συνέβησαν εκεί. Τα εγκαταλειμμένα σπίτια μάς συνδέουν με το παρελθόν, είναι δοχεία ζωής και θανάτου. Ως συγγραφέας θέλω να αποτυπώσω την αύρα τους, τα ορατά και αόρατα στοιχεία τους, τις σιωπές, τα συρσίματα, τους ξαφνικούς ήχους, την αμφισημία της ζωής και του θανάτου, τη ρεαλιστική απεικόνιση με την υπαρξιακή αναζήτηση, πάντα με μία εσάνς αισιοδοξίας, τίποτε δεν χάνεται.

Θεωρείτε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος είναι συμφιλιωμένος με την εγκατάλειψη, την ερήμωση, τον θάνατο;

Η αγωνία για την εικόνα μας, να φαινόμαστε πάντα νέοι, ωραίοι, καλοντυμένοι δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Φοβόμαστε τη φθορά και την εξορκίζουμε. Η τάση μας να αποκτούμε αντικείμενα και περιουσία, σπίτια και κτήματα μας δίνει την αίσθηση της αθανασίας, ξεχνούμε ότι εδώ που πατούμε έχουν περπατήσει σε βάθος χιλιετηρίδων αμέτρητοι άνθρωποι. Φοβόμαστε τον θάνατο και τον εξορκίζουμε. Στους κανόνες υπάρχουν πάντα και οι εξαιρέσεις.

Τελικά, επιστρέφουν κλεφτά οι πρόγονοι;

Επιστρέφουν σίγουρα. Μέσα από τις μνήμες μας, από τα χνάρια που άφησαν πίσω τους, από τη μαρτυρία άλλων γι’ αυτούς, μέσα από τα χαρακτηριστικά τους που κληρονομήσαμε. Επιστρέφουν μέσα από εικόνες, λόγια, φωτογραφίες, όνειρα, μέσα από την ανάγκη μας να κρατήσουμε σύνδεση μαζί τους.

Και για να δώσουμε και μία άλλη οπτική, ποιος είναι σε θέση να ισχυριστεί ότι γνωρίζει τα του αόρατου κόσμου; Θα ήθελα να επιστρέφουν κλεφτά οι πρόγονοι και να μας φανερώνουν κάποια μικρά χαμένα κομμάτια του παζλ της ζωής μας.

Cover photo: Βασιλική Τζίκα

(literature.gr 12.2.2025)