Σήμερα φιλοξενούμε στο Literature.gr την πρωτοεμφανιζόμενη ποιήτρια Μαρία Ζάχου, με αφορμή την ποιητική της συλλογή “Woman in a Box” (εκδόσεις Βακχικόν, 2024). Η ποιητική αυτή συλλογή είναι μια δυναμική εξερεύνηση της γυναικείας ύπαρξης, εγκλωβισμένης και ταυτόχρονα έτοιμης να σπάσει τα δεσμά της. Με έντονη εσωτερικότητα, τα ποιήματα σκιαγραφούν την πάλη ανάμεσα στην κοινωνική επιβολή και την προσωπική ελευθερία. Οι λέξεις γίνονται καθρέφτης του εγκλεισμού, αλλά και γέφυρα προς την αυτογνωσία και την απελευθέρωση. Η Ζάχου δημιουργεί ένα ποιητικό σύμπαν γεμάτο εικόνες, συναισθήματα και αλήθειες, που προσκαλεί τον αναγνώστη σε μια βαθιά, προσωπική αναζήτηση του νοήματος της ύπαρξης και της γυναικείας φωνής.

Η Μαρία Ζάχου γεννήθηκε στην Αθήνα. Αποφοίτησε από το Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος (Pierce) και στη συνέχεια σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, ακολουθώντας τη Νεοελληνική Κατεύθυνση Σπουδών. Είναι κάτοχος του Μεταπτυχιακού Διπλώματος «Πολιτιστικής Διαχείρισης» του Τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου. Την ευχαριστούμε θερμά για τη συνέντευξη που μας παραχώρησε.

Κατερίνα Λιάτζουρα | Φεβρουάριος 2025

Κυρία Ζάχου, η ποιητική σας συλλογή φέρει τον τίτλο “Woman in a Box”. Ποιες είναι οι κεντρικές θεματικές που διαπραγματεύεται η συλλογή και πώς συνδέεται ο τίτλος με το περιεχόμενο του βιβλίου;

Στην ποιητική συλλογή Woman in a Box θα έλεγα ότι ο αναγνώστης παρακολουθεί από ποίημα σε ποίημα μια εσωτερική φωνή που του εξομολογείται, του περιγράφει, μοιράζεται μαζί του. Μια εσωτερική φωνή που περνά σαν αέρας μέσα από σώματα διαφορετικά και βγάζει από μέσα τους διαπιστώσεις πικρές, εξομολογήσεις, φόβους, συνομιλίες φανταστικές με γυναικείες φιγούρες της Τέχνης, συνομιλίες με χαμένα κομμάτια του εαυτού, θρήνους, κραυγές, υποσχέσεις που δεν τηρούνται…

Νομίζω τελικά ότι αυτό που δημιουργεί την ενότητα των ποιημάτων, αλλά και εξηγεί τον τίτλο της συλλογής, είναι ότι όλα τα ποιήματα της συλλογής, αν και φαινομενικά έχουν άλλον «αφηγητή», στην ουσία αποτελούν την εσωτερική φωνή μίας και μόνο γυναίκας που κινείται αργά, βήμα βήμα μέσα σε αυτά, γύρω από αυτά τοποθετώντας σιγά σιγά στο τραπέζι μας μια persona με πολλά πρόσωπα.

Στην συλλογή σας υπάρχουν αρκετές αναφορές στην γυναικεία ταυτότητα και τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία. Πώς αντιλαμβάνεστε την “γυναικεία φωνή” στη σύγχρονη ποίηση και ποιο ρόλο διαδραματίζει στο έργο σας;

Η συλλογή Woman in a Box αφορά περισσότερο το γυναικείο φύλο, με την έννοια ότι μια γυναίκα θα μπορούσε να αναγνωρίσει και να εντοπίσει στα ποιήματα της συλλογής πολλά δικά της βιώματα, συναισθήματα, σκέψεις ή και προβληματισμούς ειπωμένα με τρόπο που μόνο μία γυναίκα θα μπορούσε να τα εκφράσει. Παρά ταύτα μόνο κάποιες φορές στο σύνολο του έργου μου έχω αισθανθεί ότι αποτελώ μια «γυναικεία φωνή» κι ότι εκφράζω ζητήματα που αφορούν στη γυναικεία ταυτότητα και στη θέση της γυναίκας στην κοινωνία. Είναι σαφώς ένα θέμα που εγγενώς με αφορά, αλλά δεν μονοπωλεί μέσα μου, ώστε να νιώσω ότι αποτελώ μια «γυναικεία φωνή».

Σε κάθε περίπτωση η φύση και η θέση της γυναίκας γεννούν μια έντονη ανάγκη έκφρασης και εκπροσώπησης, καθώς είναι πολλά όσα εκκρεμούν, πολλά όσα οφείλουν να ειπωθούν και να ξεκαθαριστούν, και σε πρακτικό επίπεδο πολλά τα άλυτα ζητήματα. Και οι γυναίκες που γράφουν ποίηση δεν μπορούν παρά να τα εκφράσουν όλα αυτά στο έργο τους. Η γυναικεία προβληματική όμως με αφορά όσο και τα υπόλοιπα θέματα που μπορεί να απασχολούν έναν συγγραφέα ασχέτως φύλου.

Ποιες ήταν οι κύριες επιρροές σας στη δημιουργία αυτής της συλλογής; Υπάρχουν συγκεκριμένοι ποιητές ή ποιήτριες που σας ενέπνευσαν κατά την πορεία σας;

Ζητώ συγγνώμη που θα σας απογοητεύσω, αλλά θεωρώ την επιρροή ένα σώμα που δεν μπορώ να το διαιρέσω, να προσδιορίσω τα υλικά του, να αναλύσω τη σύστασή του. Αν υπάρχουν ποιητές αγαπημένοι; Σαφώς και υπάρχουν. Με επηρέασαν στον τρόπο που γράφω; Δεν το γνωρίζω. Αν με επηρέασαν αυτό σίγουρα δεν σημαίνει πως ο τρόπος γραφής μας μοιάζει, δεν θα τολμούσα ποτέ ούτε να το σκεφτώ αυτό, καθώς πρόκειται για μεγάλες μορφές της ποιητικής Τέχνης. Θα έλεγα ότι οι ποιητές που αγάπησα με έχουν επηρεάσει περισσότερο όσον αφορά στη λατρεία και αφοσίωσή μου προς την ποίηση. Στο να χτιστεί μέσα μου η πεποίθηση ότι η ποίηση είναι κάτι Ιερό και συνυφασμένο με την ανθρώπινη φύση, κάτι εν μέρει μεταφυσικό και απαραίτητο στην Ψυχή μας.

Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη στιγμή ή ποίημα στη συλλογή που θεωρείτε το πιο προσωπικό ή καθοριστικό για σας; Αν ναι, μπορείτε να μοιραστείτε την ιστορία πίσω από αυτό;

Θα επέλεγα το ποίημα «Η Ρόζα». Πρόκειται για ένα σκληρό ποίημα, με κάποιες εικόνες ίσως νοσηρές. Θα μπορούσε κάνεις να πει ότι πρόκειται για ένα ποίημα που προσπαθεί να σοκάρει, ίσως κάποιος να σκεφτεί ότι το ποίημα προσπαθεί να εντυπωσιάσει. Όμως όχι. Πρόκειται για μια πηγαία ανόθευτη έκφραση, μια αντανακλαστική αντίδραση προς μια πραγματικότητα που άλλοτε είναι η ίδια καταφανώς σοκαριστική κι άλλοτε κινείται υπόγεια επιφέροντας αόρατα τραύματα που γεννούν οργή, μια οργή που κατατίθεται αφιλτράριστη, γι’ αυτό και είναι βίαιη, όπως είναι η οργή στην χωρίς περιορισμούς και λειάνσεις έκφρασή της.

Επιλέγω αυτό το ποίημα γιατί θεωρώ καθοριστική όχι την στιγμή που το έγραψα, αλλά την στιγμή που αποφάσισα-τόλμησα να το εντάξω σε μια προς δημοσίευση συλλογή. Γιατί η έκθεσή μου μέσα από ένα ποίημα με εικόνες και λέξεις σκληρές, η έκδοση μιας τόσο ανόθευτης μορφής έκφρασης, αποτέλεσε για εμένα μια υπέρβαση, η οποία τελικά με απελευθέρωσε και με οδήγησε στο να τολμώ να μη με λογοκρίνω.

Είναι άλλο ζήτημα τι γράφεις στα χαρτιά και τα τετράδιά σου «οχυρωμένος» στον προσωπικό σου χώρο και άλλο τι αντέχεις να παρουσιάσεις στο κοινό τοποθετώντας την ίδια σου την πρωταρχική σκέψη σε μια «βιτρίνα».

Ποια είναι η αντίδρασή σας όταν διαβάζετε τα πρώτα σχόλια και κριτικές για την ποιητική σας συλλογή;

Νιώθω ότι ο στόχος επετεύχθη. Λαμβάνω μηνύματα από αναγνώστριες που δηλώνουν ότι βρήκαν στα ποιήματα αυτά κομμάτια του εαυτού τους, ότι εξήγησαν κομμάτια της ζωής τους. Δεν ξέρω αν είναι δυνατόν να καταστήσω κατανοητή με λέξεις τη συγκίνηση που μια τέτοια συνθήκη γεννά σε έναν άνθρωπο που απλά ακολουθεί ένα κάλεσμα, κλεισμένος στο σπίτι του, απομονωμένος μέσα στη φύση της Τέχνης του που αρχικά δεν είναι κοινωνική. Κάποιες νύχτες ξυπνάς, αναζητάς ένα χαρτί, γράφεις ένα ποίημα, καταθέτεις τον εαυτό σου στο ποίημα αυτό, ύστερα δεν μπορείς να κοιμηθείς,, η γέννηση ενός ποιήματος μπορεί να είναι συγκλονιστική και για το ίδιο το σώμα, ξαγρυπνάς. Έπειτα μια μέρα το ποίημα αυτό της δικής σου αγρύπνιας βγαίνει στο φως και κάποιοι άνθρωποι νιώθουν ότι σε αυτό το κομμάτι από λέξεις, που γεννήθηκε μια νύχτα σε ένα σπίτι από έναν άνθρωπο άγνωστο, αναγνωρίζουν κάτι πολύ δικό τους που προηγουμένως παρέμενε ανέκφραστο, αλλά τώρα πια έχει εκφραστεί. Η Ποίηση είναι μαγική, είναι μεταφυσική, αυτό μου επιβεβαιώνουν τα σχόλια που λαμβάνω.΄

Επίσης με ικανοποίησε η διαπίστωση ότι η Ποίηση μου είναι Μοντέρνα, γιατί αυτή η τοποθέτηση συνάδει με την επιθυμία μου να γράφω ελεύθερα, μια Ποίηση χωρίς περιορισμούς και κανόνες.

Ποιες είναι οι προσδοκίες σας από το κοινό και τους αναγνώστες; Υπάρχει κάποιο μήνυμα που θα θέλατε να αφήσετε μέσω της ποίησης σας;

Προσδοκώ, κι αυτό το προσδοκώ με μεγάλη ζέση, να στραφεί το κοινό προς την Ποίηση και να την εντάξει στην καθημερινότητά του χωρίς φόβο και παύοντας να την κοιτά από απόσταση ως κάτι ξένο και δυσπρόσιτο. Η ποίηση είναι η φωνή της Ψυχής μας. Όλοι έχουμε Ψυχή και όλοι πρέπει να την ακούμε. Παράλληλα είναι όμορφο, υπέροχο, να ακούς και τις ψυχές των άλλων, που σου μιλούν μέσα από την ποίηση. Η Ποίηση είναι μια μυστήρια ονειρική φωνή που αρθρώνει όλα όσα είμαστε όλα όσα νιώθουμε όσα βλέπουμε κι όσα θα θέλαμε να δούμε, είναι το ίδιο το εσωτερικό μας σύμπαν αρθρωμένο και είναι κρίμα να λείπει από την ζωή μας. Μια στροφή, δυο στίχοι, ένα ποίημα μέσα στην ημέρα μάς διαμορφώνει έναν νέο άνθρωπο, σιγά σιγά μια άλλη Κοινωνία.

Πιστεύετε ότι η ποίηση μπορεί να προκαλέσει αλλαγές ή να ενισχύσει τον κοινωνικό προβληματισμό;

Το πιστεύω απόλυτα. Πιστεύω ότι σε πολύ μεγάλο βαθμό το νέο κοινωνικό περιβάλλον που όλοι νιώθουμε ότι διαμορφώνεται γύρω μας και που το κοιτάμε κατάματα με τρόμο κυρίως όσοι κινούμαστε σε σχολικά περιβάλλοντα είτε ως εκπαιδευτικοί είτε ως γονείς οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα «κείμενα» με τα οποία έρχονται ή δεν έρχονται σε επαφή τα παιδιά μας. Άλλη κοινωνία διαμορφώνουν οι στίχοι του Ελύτη άλλη κοινωνία διαμορφώνουν οι στίχοι της τραπ έκφρασης. Άλλη κοινωνία διαμορφώνεται από παιδιά που διαβάζουν Λογοτεχνία άλλη κοινωνία διαμορφώνεται από παιδιά που έρχονται σε διαρκή επαφή με το λεκτικό από τα βιντεάκια του youtube. Οι λέξεις χτίζουν κόσμους μέσα μας. Πολύ περισσότερο η Ποίηση, γιατί εισχωρεί πιο άμεσα στην ψυχή μας. Πόσο μάλλον όταν είναι και μελοποιημένη, το τραγούδι σαφώς αποτελεί διαμορφωτή και εκφραστή της κοινωνίας.

Πώς φαντάζεστε την πορεία της ποιητικής σας δημιουργίας τα επόμενα χρόνια; Υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι ή όνειρα που έχετε για το μέλλον της συγγραφής σας;

Θα ήθελα πρωτίστως να μου δοθεί η ευκαιρία να εκδώσω και πεζό λόγο, για να νιώσω ότι συστήθηκα στο κοινό «ολόκληρη». Επίσης επιθυμώ να εκδώσω και κάποιες άλλες ποιητικές μου συλλογές, που περιμένουν έτοιμες, αλλά κλεισμένες στο συρτάρι, και πλέον ασφυκτιούν, επιμένουν να βγουν στο φως.

Τι φαντάζεται ένας συγγραφέας για την συγγραφική του πορεία; Σημαντική δική μου ευχή θα ήταν το να αποτελέσει η συγγραφή τη μόνη μου επαγγελματική δραστηριότητα. Νομίζω πως αυτή η ευχή εκφράζει πλήθος ανθρώπων που ασχολήθηκαν με τη συγγραφή. Μέχρι τότε, παραμένουμε πολυπράγμονες.

Τελικά; Is the woman in the box;

Ναι, είναι. Ένα κουτί, άλλοτε ευρύχωρο κι άλλοτε όχι, σχεδιάζουν γύρω μας οι αναρίθμητες επιταγές της κοινωνίας, οι πολλαπλοί ρόλοι που μας γονατίζουν, οι άπειροι τρόποι να μείνεις εντός-εγκλωβισμένη, οι λιγοστοί τρόποι να βγεις εκτός-απελευθερωμένη, οι εμμονές με τις οποίες μας γαλουχούν, η αγάπη με όρους που συνήθως λαμβάνουμε, το γεγονός ότι ένα ολόκληρο σύστημα αγνοεί επιδεικτικά τη φύση του φύλου μας και τις ανάγκες του. Νομίζω όμως ότι και η ίδια η πολυπλοκότητα της σκέψης και των συναισθημάτων μας, αλλά και η ιδιαίτερη φύση της μητρότητας σχεδιάζουν κι αυτά από μόνα τους ένα πλαίσιο γύρω μας. Είναι δύσκολο, πολύ δύσκολο να καταφέρει η γυναίκα έστω και να ανοίξει το κουτί της για να μπορεί να ανασάνει και να κοιτάξει το φως, αν μη τι άλλο.

(literature.gr 27.2.2025)