«Κι εγώ εδώ
να είμαι σε αντιμαχία
με την αδιαλλαξία του αξεδιάλυτου»

Με τους παραπάνω στίχους μάς υποδέχεται η καλή ποιήτρια Σοφία Σουρτζή στην δεύτερη της ποιητική συλλογή «Fractum» (εκδ. Κύμα, 2025) δίνοντας εξαρχής τις παραμέτρους του περιβάλλοντος στο οποίο θα εισέλθουμε, καταθέτοντας εξαρχής τον ποιητικό κόσμο στον οποίο θα μας ξεναγήσει. Και δεν είναι εύκολη ετούτη η ξενάγηση της Σουρτζή, καθώς πρόκειται για την καταβύθιση στις ατραπούς της ψυχής της. Κι ενόσω ο κόσμος γύρω προχωρά, περιστρέφεται και εξελίσσεται, εκείνη δηλώνει ότι είναι εδώ, σε μια μόνιμη και αέναη αντιμαχία με την εμμονή και την αδιαλλαξία των όσων ειπώθηκαν χαμηλόφωνα, σε σύγκρουση με όσους απήλθαν εκούσια, και που παραμένουν ένα αξεδιάλυτο μυστήριο.

Οι τίτλοι και των δυο ποιητικών συλλογών της Σοφία Σουρτζή, δανεικοί και οι δυο από την λατινική γλώσσα, κουβαλούν ισχυρές συμβολικές φορτίσεις. Ενώ το «Infinito» – ο τίτλος της προηγούμενης συλλογής της Σουρτζή- παραπέμπει στο άπειρο, το αέναο, το αληθινό και υποδηλώνει την απεριόριστη ροή της μνήμης και του χρόνου και μας καλεί στην ανασύνθεση της εμπειρίας μέσα από το άχρονο συνεχές, το «Fractum» – ο τίτλος της νυν συλλογής της- παραπέμπει σε κάτι σπασμένο, σε ρωγμή ή/και ρήγμα, παραπέμπει σε κάτι που μοιάζει να υπογραμμίζει την απόγνωση, το σπάσιμο και την αξιοπρεπή μεν, αλλά επώδυνη δε απόσχιση. Αυτή η μετατόπιση από το άπειρο και απροσδιόριστο, στο μετρήσιμο και συγκεκριμένο, αυτή η μετατόπιση από την εξωτερική απεραντοσύνη στη συγκρατημένη και ελεγχόμενη διάσπαση, δείχνει -κατά την άποψη μου- την καθιέρωση της Σουρτζή σε μια ώριμη και σύγχρονη ποιητική φωνή: από την εξερεύνηση του χρόνου, της μνήμης, του κύκλου της ζωής που κινείται και περιστρέφεται αενάως, περνά στον επίπονο αγώνα με τον εσωτερικό κόσμο, τον σπασμένο, τον ραγισμένο εσωτερικό κόσμο, περνά σε εκείνο το ρήγμα στην τοπογραφία του εσωτερικού της κόσμου, που δεν συγκολλάται, δεν επιδιορθώνεται, δεν εξαϋλώνεται.

Η ποιητική φωνή της Σουρτζή στο «Fractum» είναι συγκρατημένη και συμπαγής· μοιάζει να εμβαθύνει στη συναισθηματική ένταση και να χάνεται στην ρωγμή ενός υπαρξιακού τόπου, να ακολουθεί την πομπή μιας μυστικιστικής κατάνυξης, όπου η καρδιά ανεβαίνει έναν απότομο ανήφορο και η πορεία της μετατρέπεται σε άνιση, λοξή, εσωτερική πάλη. Με τη λιτή γλωσσική της παρουσία, η ποιήτρια παραθέτει την μελαγχολία της καρδιάς και το σπάσιμο της συνέχειας και εμβαθύνει μέσα από την ποιητική της έκφραση, στο ρήγμα και την απόγνωση. Διάχυτη άλλωστε η ματαίωση του ποιητικού “εγώ” και η απέλπιδη προσδοκία του, στην μνήμη ενός “άλλου”, που ήταν κάποτε παρών στην διαπροσωπική τους σχέση, που ερωτεύτηκε, που υποσχέθηκε, που δεσμεύτηκε, όπως άλλωστε και το ποιητικό υποκείμενο, που όμως εντέλει [εκείνος ο άλλος] δεν άντεξε, δεν κράτησε, δεν πάλεψε και που αποφάσισε να αποχωρήσει ή/και να προχωρήσει, ακολουθώντας τις ατραπούς της δικής του ψυχής. Ο ιδεατός κόσμος στα μάτια του ποιητικού “εγώ” καταρρέει, η αναζήτηση των απαντήσεων ατέρμονη· η απογοήτευση, η απελπισία, η ματαίωση, τα χιλιάδες “γιατί” και η ανυπέρβλητη απουσία, συνθέτουν πια τον εσωτερικό κόσμο και την ποιητική καθημερινότητα του ποιητικού υποκειμένου που με δυσκολία βιώνεται.

Τα ποιήματα της συλλογής αναμφίβολα έχουν εσωτερική ένταση και δυο είναι τα στοιχεία που εντείνουν, θεωρώ, την ένταση αυτή. Αφενός η επιλογή της Σουρτζή, να είναι άτιτλα τα ποιήματα της, προσδίδοντας έτσι μια αίσθηση ανοιχτότητας και ρευστότητας κατά την ανάγνωση. Ο αναγνώστης και η αναγνώστρια καλούνται να βυθιστούν κατευθείαν στον ποιητικό λόγο, χωρίς να καθοδηγούνται από έναν προδιαγεγραμμένο τίτλο, που ίσως, και στις συγκεκριμένες συνθήκες, να μας είχε και προκαταβάλλει. Ωστόσο, η ποιήτρια δεν τα αφήνει εντελώς τα ποιήματα της δίχως αναγνωριστικό στοιχείο: κάθε ποίημα φέρει έναν αριθμό, που δεν ακολουθεί όμως την προφανή λογική της αύξουσας σειράς, αλλά εμφανίζεται σπασμένος, αποσπασματικός, όπως ακριβώς υποδουλώνει άλλωστε και η ίδια η έννοια της λέξεως “fractum”· μια αρίθμηση που μοιάζει να αντανακλά ρωγμές, παραλείψεις και κενά, σαν να μας υπενθυμίζει ότι η ανθρώπινη εμπειρία δεν βιώνεται ποτέ με γραμμική συνοχή αλλά μέσα από διακεκομμένες στιγμές ή/και μέσα από ρήξεις. Το δεύτερο στοιχείο που υπογραμμίζει με ένταση την εσωτερική σύγκρουση που βιώνει το ποιητικό υποκείμενο, είναι η επιλογή της ποιήτριας να απευθύνεται σε ένα “εσύ” σε β’ πρόσωπο, δίνοντας στην ποίηση της κάπου έναν τόνο καταγγελτικό και κάπου ένα παράπονο σπρακτικό. Η χρήση του β΄ προσώπου στην ποιητική εκφορά λειτουργεί ως καίριο εκφραστικό μέσο που εντείνει και αποκαλύπτει την εσωτερική σύγκρουση του ποιητικού υποκειμένου, καθώς το “εσύ” δεν αποτελεί απλώς έναν εξωτερικό αποδέκτη αλλά συχνά έναν διχασμένο εαυτό ή μια εσωτερικευμένη φωνή. Μέσα από αυτή τη ρητορική επιλογή, η ποίηση αποκτά έναν έντονα δραματικό χαρακτήρα: το υποκείμενο ταυτόχρονα απευθύνεται, κατηγορεί, απολογείται και αυτοελέγχεται. Ο καταγγελτικός τόνος που προκύπτει δεν περιορίζεται σε μια εξωτερική καταδίκη, αλλά εγγράφεται σε ένα πεδίο ψυχικής έντασης, όπου η ευθύνη διαχέεται ανάμεσα στο «εγώ» και το «εσύ». Έτσι, η καταγγελία αποκτά πολυεπίπεδη σημασία, καθώς μπορεί να αφορά κοινωνικές συνθήκες, διαπροσωπικές σχέσεις ή και την ίδια τη συνείδηση του υποκειμένου. Επιπλέον, το β΄ πρόσωπο δημιουργεί μια αίσθηση αμεσότητας και εμπλοκής του αναγνώστη και της αναγνώστριας, οι οποίοι ενδέχεται να ταυτιστούν με το «εγώ» ή με το «εσύ» ή και με τα δυο πρόσωπα, και να καταστούν έτσι συμμέτοχοι στην εσωτερική σύγκρουση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η ποιητική φωνή υπερβαίνει τα όρια της ατομικής εμπειρίας και μετασχηματίζεται σε συλλογικό βίωμα, αφού εμπλέκει κι εμάς στην διαδικασία, ενισχύοντας τη δυναμική και την ηθική βαρύτητα της καταγγελίας.

Η Σοφία Σουρτζή στην δεύτερη της ποιητική συλλογή φαίνεται να συνομιλεί υπόγεια, με την αντίληψη ότι η ποίηση μπορεί να λειτουργήσει ως μια πράξη αφύπνισης και κριτικής εγρήγορσης, όπου η αισθητική δεν αποσκοπεί στην παρηγοριά αλλά στην αποκάλυψη και την συνειδητότητα. Η ποιητική φωνή ωστόσο της Σουρτζή, δεν επιτρέπει μια αδιάφορη και αδρανή ταύτιση με τους στίχους της· αντιθέτως μας ωθεί σε μια ανήσυχη, ενεργητική πρόσληψη της “υποκειμενικής” πάντα πραγματικότητας, εμπλέκοντας μας σε μια ποιητική εμπειρία, που δεν θα επουλώσει τραύματα, αλλά που θα μας τα αποκαλύψει, γεγονός που νομίζω είναι από μόνο του σημαντικό και ίσως και ζητούμενο στις σύγχρονες ποιητικές καταθέσεις.

εκδόσεις Κύμα, 2025

(culturebook.gr 4.4.2026)