«Της σάρκας μου ο μύθος»

“Η φύση είναι η αλήθεια, κι εγώ είμαι καμωμένος για να κρύβω μιαν αλήθεια μες στην αλήθεια. Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν σαύρες που πετούν αίμα από τα μάτια τους· είναι αλήθεια ότι υπάρχουν αράχνες που τρώνε το ταίρι τους αφού σμίξουν μαζί του· είναι αλήθεια ότι υπάρχουν πεταλούδες που ξεδιψούν με τα δάκρυα των κροκοδείλων – κι η Συστηματική Βιομυθολογία είναι η αλήθεια μου μες στις αλήθειες αυτές: της σάρκας μου ο μύθος” γράφει σε μια σύντομη παράγραφο στο τέλος του βιβλίου του, ο Δημήτρης Μουζάκης, όπου όμως συμπυκνώνει όλη του την κοσμοθεωρία που αναπτύσσει μέσα σ’ αυτήν την πρωτότυπη και πολύ ιδιαίτερη συλλογή διηγημάτων.

Ο συγγραφέας εκκινώντας από την παραδοχή «Η φύση είναι η αλήθεια» εξερευνά την αντίφαση μεταξύ αλήθειας και μύθου, έχοντας ως πεδίο συνάντησης των δυο αυτών εννοιών το περιβάλλον της φύσης και των ειδών της βιοποικιλότητας που ζουν και αναπτύσσονται σε αυτό. Θέτοντας την φύση ως την απόλυτη αλήθεια, θέτοντας την ως ένα αδιάψευστο και αμετάβλητο γεγονός που υποστηρίζεται και επιβεβαιώνεται από την βιοποικιλότητα και την ποικιλία των φαινόμενων της, επιχειρεί να αναδείξει μια βεβαιότητα που ίσως σε επιστημονικούς κύκλους να είναι αυτονόητη, ότι δηλαδή η φύση δεν είναι μόνο μια απλή παρουσία, αλλά ότι είναι η ενσάρκωση της αλήθειας, κάτι που μπορεί να περιλαμβάνει φυσικά τόσο σκληρότητα όσο και ομορφιά. Τα παραδείγματα που αναφέρει παραπάνω είναι μονάχα τρία από τα τριαντατέσσερα παραδείγματα του παράδοξου της φύσης που εξιστορεί στα ισάριθμα διηγήματα της συλλογής του ο συγγραφέας, ενός παράδοξου που όμως αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της. Ωμή μπορεί να είναι η αλήθεια της φύσης, ίσως ενίοτε και τρομακτική, αλλά είναι αληθινή μέσα στην ολότητα της, ανεξάρτητα από τις αξίες που έχει διαμορφώσει ο άνθρωπος για την δική του κοινωνία και τα ηθικά ή πολιτισμικά φίλτρα που έχει επιβάλλει στην λειτουργία του δικού του φυσικού κόσμου. Δίνοντας ανθρωπόμορφα χαρακτηριστικά στα πλάσματα των διηγημάτων του ο Μουζάκης κάνει μια τολμηρή σύνδεση ανάμεσα στην βιολογία της φύσης και την μυθολογία του ανθρώπου και κατορθώνει έτσι να γεφυρώσει την αλήθεια της φύσης με τους μύθους που έχουν πλάσει οι άνθρωποι τόσο για τα είδη αυτά όσο και για τον ίδιο του τον εαυτό. Η βιολογική ύπαρξη κάθε όντος έχει τις δικές της αλήθειες, τις οποίες ο συγγραφέας συνδέει με τα αρχέτυπα που αντανακλούν τα ένστικτα και διέπουν τις σχέσεις στο φυσικό περιβάλλον και όχι μόνο. Η προσέγγιση της φύσης ως ένα σύνολο αντιφατικών αληθειών που συνυπάρχουν χωρίς την απαίτηση ερμηνείας ή δικαιολόγησης λειτουργεί και ως μια υπενθύμιση για τον κόσμο των ανθρώπων, όπου θα έπρεπε και εκεί να βρει πεδίο εφαρμογής. Στο μυθιστορηματικό περιβάλλον του Μουζάκη η βιοποικιλότητα δεν είναι απλά μια παρατήρηση ενός οικοσυστήματος, αλλά αποτελεί τον θεμέλιο λίθο μιας φιλοσοφίας. Μιας φιλοσοφίας που αποδέχεται ως νομοτέλεια την συνύπαρξη των αντιθέτων, των παράδοξων και των διαφορετικών και που ίσως θα έπρεπε να λειτουργήσει ως καθρέφτης του ανθρώπου όπου θα αντανακλώνται όχι μονάχα οι απτές πραγματικότητες του φυσικού μας κόσμου, αλλά θα αντανακλά και τα αδυναμία του ανθρώπου να αποδεχτεί την διαφορετικότητα των ειδών, να κατανοήσει τις επιλογές των [συν]ανθρώπων, να απομυθοποιήσει τον εαυτό του. Με άλλα λόγια, ο Δημήτρης Μουζάκης χρησιμοποίησε 34 είδη του φυσικού περιβάλλοντος για να μας αφηγηθεί ιστορίες που εξελίσσονται ναι μεν στο φυσικό περιβάλλον των ειδών, αλλά που ουσιαστικά αναφέρονται αλληγορικά στον παραλογισμό του ανθρώπου και της κοινωνίας του και στις παραδοξολογίες των ανθρωπίνων σχέσεων. Οι χαρακτήρες και τα πλάσματα των διηγημάτων του, που παρουσιάζονται με ακρίβεια πεδίων ζωλογίας και βοτανικής και που προσδίδουν στα διηγήματα μια συστημική διάθεση και έναν ρεαλισμό, αντιπροσωπεύουν ένα εύρος οικολογικών ρόλων και προσαρμογών, αντικατοπτρίζοντας την πολυπλοκότητα των οικοσυστημάτων και την αξία της διατήρησης της φυσικής ποικιλότητας, ενσωματώνοντας όμως στην έννοια της βιοποικιλότητας και την μεταφορά που επεκτείνεται και στην ανθρώπινη κοινωνία, υπογραμμίζοντας την αξία της πολυμορφίας στην πολυπολιτισμική σφαίρα του ανθρώπου. Μέσα από αυτό το πολυδιάστατο πρίσμα, συνδυάζοντας αφηγηματική άνεση, πρωτοτυπία και χιούμορ, η «Συστηματική Βιομυθολογία» του Δημήτρη Μουζάκη αναδεικνύεται σε έναν ύμνο στη διαφορετικότητα και στην ουσία της συνύπαρξης των ειδών πάνω στον πλανήτη Γη και σίγουρα αποτελεί μια απολαυστική αναγνωστική εμπειρία για κάθε υποψιασμένο αναγνώστη και κάθε υποψιασμένη αναγνώστρια.

Εκδόσεις ΑΩ, 2024

(fractal.gr 25.2.2025)