Παρά τη σχετικά σύντομη εκδοτική του παρουσία, ο Νίκος Παπάνας έχει ήδη διαμορφώσει μια διακριτή και αναγνωρίσιμη ποιητική διαδρομή, στοιχειοθετώντας μια πορεία σταθερή και ουσιαστική, με δημοσιεύσεις σε λογοτεχνικά περιοδικά, τιμητική διάκριση από τον Σύνδεσμο Εκδοτών Βόρειας Ελλάδας και τέσσερις διαδοχικές συλλογές από το 2019 έως σήμερα.

Η πρόσφατη ποιητική του συλλογή «Στρογγυλές γωνίες» σηματοδοτεί μια ώριμη και πολυεπίπεδη στιγμή στη δημιουργική πορεία του ποιητή, όπου η καθημερινή εμπειρία, ο στοχασμός και η εσωτερικότητα συνυφαίνονται σε ένα διακριτό ποιητικό σύμπαν. Μέσα από τα ποιήματα του, ο Νίκος Παπάνας μάς προσκαλεί σε μια ποιητική περιήγηση με τις αντιφάσεις να λειαίνονται και οι εμπειρίες να αποκτούν τη δική τους ήσυχη γεωμετρία.

Στους στίχους του, το καθημερινό μεταμορφώνεται σε πεδίο στοχασμού και η εσωτερική φωνή αναζητά τον χώρο της ανάμεσα στη μνήμη και το παρόν. Με τις «Στρογγυλές γωνίες», ο Νίκος Παπάνας φαίνεται να επιστρέφει σε έναν πυρήνα στοχασμού όπου η εμπειρία δεν καταγράφεται απλά, αλλά μετασχηματίζεται σε πεδίο ήσυχης παρατήρησης. Οι στίχοι του κινούνται σε μια περιοχή όπου το καθημερινό αποκτά υπαρξιακό βάρος και η μνήμη λειτουργεί ως τρόπος κατανόησης του παρόντος. Μέσα από μια γλώσσα συγκρατημένη και διαυγή, η ποιητική φωνή διερευνά τις λεπτές μετατοπίσεις της συνείδησης, τις μικρές ρωγμές όπου αναδύεται το ουσιώδες, και τις σιωπές που συνοδεύουν κάθε απόπειρα αυτογνωσίας.

Η έκδοση, καλαίσθητη και φροντισμένη, κι αυτή όπως και οι προηγούμενες του ποιητή, από τις Εκδόσεις Ιωλκός, προσφέρει την αφορμή για μια συνομιλία γύρω από τα όρια της εσωτερικότητας, τη σχέση του βιώματος με τη ποιητική γλώσσα και τη διαρκή αναζήτηση νοήματος μέσα σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται.

Κατερίνα Λιάτζουρα, Απρίλιος 2026

Ο τίτλος «Στρογγυλές γωνίες» εμπεριέχει μια φαινομενική αντίφαση. Πώς προέκυψε και ποια βασική ποιητική ή υπαρξιακή ιδέα θέλατε να συμπυκνώσετε μέσα από αυτόν;

Ο τίτλος τονίζει την αντίφαση. Δηλώνει ότι στη συλλογή επιχειρείται η εναρμόνιση των αντιθέτων. Για να υπογραμμιστεί αυτό, η συλλογή χωρίζεται σε επιμέρους ενότητες.

Με δεδομένο ότι η συλλογή «Στρογγυλές γωνίες» αρθρώνεται στις τέσσερις ενότητες «Ακουαρέλες», «Αλλιώτικο Παντοπωλείο», «Φαινομενολογίας Εγκώμιο» και «Ιδιωτική Ανατολή», θα μπορούσε κανείς να διαβάσει αυτή τη διαδρομή ως μια συμβολική μετάβαση από τη ρευστότητα της εμπειρίας και την υλικότητα του καθημερινού, προς μια στοχαστική εμβάθυνση και τελικά μια εσωτερική αποκάλυψη. Σε ποιον βαθμό αυτή η τετραμερής δομή συγκροτεί μια συνειδητή ποιητική «μύηση» και ποια υπόγεια νοηματικά νήματα θα θέλατε να ανιχνεύσει ο αναγνώστης και η αναγνώστρια πίσω από τις φαινομενικά ετερόκλητες ενότητες;

Σημαντικό στόχο της συλλογής, όπως δηλώνεται ήδη στον τίτλο, αποτελεί η εναρμόνιση των αντιθέτων, η συμφιλίωση των επιμέρους στοιχείων. Έτσι, η συλλογή χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες με επτά ποιήματα η κάθε μία. Οι, κατά την παράδοση, «ιεροί» αυτοί αριθμοί που εκφράζουν την πληρότητα (τέσσερα, επτά, πολλαπλάσια του επτά) υποδηλώνουν ότι υπάρχει ένα ολοκληρωμένο σύνολο, στο οποίο υπάγονται οι ενότητες. Οι τίτλοι των επιμέρους ενοτήτων είναι μάλλον πιο εντυπωσιακοί από τον συνολικό τίτλο της συλλογής. Με αυτόν τον τρόπο τονίζεται ότι το σύνολο «στρογγυλεύει» τις εντάσεις και τις εξάρσεις των επιμέρους στοιχείων. Συγκεκριμένα, στην πρώτη ενότητα συναντούμε πιο λυρικά κι αισιόδοξα ποιήματα, στη δεύτερη κυρίως αυτοαναφορικά ποιήματα, ενώ οι επόμενες δύο ενότητες διερευνούν τον έρωτα και την απουσία του. Στην τέταρτη ενότητα, τη θεματολογία εμπλουτίζει ο διάλογος με παλαιότερους ποιητές και μουσικούς. Τελικά, μπορούμε να ιχνηλατήσουμε τη διαδρομή από την ευφροσύνη του λυρισμού στον στοχασμό για τη φύση της εμπειρίας μας και στην αγωνία για τις δυνατότητες (δυστυχώς, όχι απεριόριστες) της ποίησης να συμπυκνώνει το νόημα της ζωής και να μας παρηγορεί.

Είστε Καθηγητής Παθολογίας-Σακχαρώδους Διαβήτη στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Πώς συνδυάζετε την επαγγελματική ταυτότητα του επιστήμονα με τη δημιουργική ιδιοσυγκρασία του ποιητή;

Τόσο η ιατρική όσο και η ποίηση θεραπεύουν τον ανθρώπινο πόνο. Επίσης, και οι δύο είναι απαιτητικές και χαρακτηρίζονται από εμμονή στην τελειότητα. Η πρώτη στηρίζεται στον ορθολογισμό, ενώ η δεύτερη ανοίγει έναν αλλιώτικο δρόμο, ο οποίος λυτρώνει, ευφραίνει και εμπλουτίζει την ψυχή μας.

Η συγκεκριμένη συλλογή δίνει έκφραση στις βιωματικές σας καταβολές; Αυτό συνδυάζεται και με αναγνωστικές εμπειρίες; Και πώς διαπραγματεύεστε τα όρια ανάμεσα στον δημόσιο λόγο και την εσωτερική εμπειρία;

Στη συλλογή δίνεται διέξοδος σε προσωπικά βιώματα και αναζητήσεις πολλών ετών. Μεταξύ τους, σημαντική θέση κατέχουν οι αναγνωστικές εμπειρίες. Το τελευταίο γίνεται φανερό στον διάλογο που αναπτύσσεται ανάμεσα σε ποιήματα της συλλογής και σ’ εκείνα παλαιότερων δημιουργών (Rimbaud, Eichendorff, Heine κλπ). Κατά συνέπεια, σημαντικό γνώρισμά της αποτελεί η διακειμενικότητα, όπως έχει επισημανθεί από την κριτική, τόσο στη συγκεκριμένη όσο και στις προηγούμενες συλλογές μου. Ωστόσο, η διακειμενικότητα δεν αποτίει μόνο φόρο τιμής στους παλαιότερους ποιητές και — φυσικά — στην ίδια την ποίηση, αλλά συμβάλλει στην οριοθέτηση του δημόσιου γραπτού λόγου από την ιδιωτική εμπειρία. Λοιπά μέσα για αυτόν τον σκοπό είναι η ειρωνεία, η χρήση απροσδόκητων τίτλων, οι πλούσιες εικόνες και η μεταφορική χρήση της γλώσσας. Πράγματι, η ποίηση δεν πρέπει να είναι άτεχνη εξομολόγηση, αλλά — για να θυμηθούμε τον Γιώργο Θέμελη — ένας τρόπος να κρύψουμε το πρόσωπό μας.

Υπάρχει κάποιο ποίημα που θεωρείτε «κλειδί» για την κατανόηση της συλλογής; Τι το καθιστά κομβικό μέσα στη σύνθεση;

Σε κάθε ενότητα, το ομότιτλο ποίημα τη συνοψίζει και τη χαρακτηρίζει. Είναι δύσκολο να επιλέξουμε ένα κομβικό ποίημα, ακριβώς επειδή οι ενότητες είναι διαφορετικές. Αν όμως πρέπει να επιλέξουμε ένα, ίσως το πιο κατάλληλο να είναι το ποίημα «ΟΤΑΝ ΕΝΑΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΠΕΘΑΙΝΕΙ». Σε αυτό διαβάζουμε για την αγωνία του δημιουργού καθώς και για την κληρονομιά που μας αφήνει η ποίηση, αλλά και για την παντοτινή της αμφισημία: «όπου άφησε, θαρρείς ειδικά για εμάς,/μια φθαρμένη κόκκινη βαλίτσα,/κλειδωμένη, με περιεχόμενο άγνωστο για πάντα». Τα θέματα αυτά μπορούμε να τα αφουγκραστούμε, σαν υπόκρουση μουσική, σε όλες τις ενότητες της συλλογής.

Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης και η αναγνώστρια κλείνοντας το βιβλίο: ένα συναίσθημα ίσως, μια απάντηση σ’ ένα φιλοσοφικό ερώτημα ή μια συγκεκριμένη οπτική για τον κόσμο;

Θα ήθελα, κλείνοντας το βιβλίο, να μείνει με την αίσθηση του ταξιδιού. Να έχει περιπλανηθεί στα μονοπάτια του έρωτα, της ποίησης, της ομορφιάς, του στοχασμού. Να μείνει με τη γλυκύπικρη αίσθηση του ανολοκλήρωτου, να βρει στις τσέπες του ψήγματα παρηγοριάς.

Τελικά, μπορούμε να «στρογγυλέψουμε» τις γωνίες;

Αυτό είναι αναπάντητο ερώτημα, είναι πρόκληση μεγάλη. Μερικές φορές μπορούμε, άλλοι χάρη στην εμπειρία ζωής, άλλοι με κάποιο όραμα προσφοράς, άλλοι με τη βοήθεια της φιλοσοφίας, άλλοι χάρη στην τέχνη — για να αναφέρω παραδείγματα. Στην προσπάθειά μας αυτή σημαντική είναι η αξία και η δυναμική της ποίησης. Ελπίζω ότι η παρούσα συλλογή αποτελεί ταπεινό παράδειγμα τέτοιας απόπειρας για τον υπογράφοντα.

(literature.gr 15.4.2026)