Φιλοξενούμε σήμερα στο Literature τον Δημήτρη Βασιλάκη, έναν από τους πιο διακεκριμένους Έλληνες τζαζ μουσικούς με διεθνή πορεία, που μας εκπλήσσει ευχάριστα με το δημιουργικό του βήμα: την ποιητική του συλλογή με τίτλο «Μαγικό χαλί». Η συλλογή, που κυκλοφόρησε το 2024 από τις εκδόσεις Ιωλκός, κοσμείται με έργα της εικαστικού Λυδίας Βενιέρη· ποιητικές και συμβολικές οι εικόνες της Βενιέρη, λειτουργούν ίσως και ως «οπτικά ποιήματα» που με τη σειρά τους συνομιλούν με την γραφή του Βασιλάκη και την αναδεικνύουν. Η αλληλεπίδραση εικόνας και λέξης δημιουργεί μια πολυδιάστατη αισθητική εμπειρία, μετατρέποντας το βιβλίο σε ένα καλλιτεχνικό αντικείμενο που συνδυάζει τη λογοτεχνία και τις εικαστικές τέχνες. Μέσα από ποιήματα που ισορροπούν ανάμεσα στον λυρισμό και τον υπαρξιακό στοχασμό, την πνευματικότητα και τη φαντασία, ο Δημήτρης Βασιλάκης προσκαλεί τον αναγνώστη και την αναγνώστρια σε ένα εσωτερικό ταξίδι — ένα “μαγικό χαλί” που κινείται πέρα από τους περιορισμούς του χώρου και του χρόνου. Με ευαισθησία, μουσικότητα και βαθιά προσωπική ματιά, ο Βασιλάκης πλέκει έναν κόσμο λέξεων που διατηρεί τη ρυθμικότητα και την ελευθερία του αυτοσχεδιασμού, χαρακτηριστικά που γνωρίζουμε καλά από τη μουσική του πορεία.

Κατερίνα Λιάτζουρα, Φεβρουάριος 2026

Τι σας ώθησε να εκφραστείτε μέσω της ποίησης αυτή τη φορά, και πώς γεννήθηκε η ιδέα για το «Μαγικό χαλί»;

Έχω ξεκινήσει να βρίσκω και αυτή την δίοδο έκφρασης ήδη από το 2009, μετά από μερικές συνεχόμενες «καταστροφές». Έτσι αυτή είναι η τρίτη μου ποιητική συλλογή και κατά κάποιο τρόπο συμπληρώνει υφολογικά μια τριλογία μαζί με τα «88 εν κινήσει» εκδόσεις Αίτιον και την «αναcoda» εκδόσεις Γαβριηλίδη.
Στο «Μαγικό χαλί» ήθελα να υπάρχει μια πιο καθαρή θεματική και όλα τα ποιήματα να είναι στα Ελληνικά, αλλά στιλιστικά έχει όλα τα στοιχεία των δύο προηγούμενων.

Ο τίτλος «Μαγικό χαλί» παραπέμπει σε ένα ονειρικό ή φαντασιακό ταξίδι. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς αυτό το “χαλί” και ποιοι είναι οι σταθμοί του ταξιδιού σας μέσα στη συλλογή;

Το μαγικό χαλί είναι η γη που πατάμε και μας ταξιδεύει αέναα. Όλοι ταξιδεύουμε φαντασιακά ή πραγματικά και πολλές φορές δεν συνειδητοποιούμε το στήριγμα μας. Το βιβλίο είναι αφιέρωμα στην μάνα γη που είναι το μόνο στήριγμα που έχουμε και πρέπει να το φροντίσουμε, στον έρωτα για τα πλάσματά της, αλλά και στην φυσική μου μητέρα που και εκείνη γράφει ποίηση και ήταν ευκαιρία να δημοσιευτεί ένα εξαιρετικό ποίημα που έγραψε στην εφηβεία της.

Η τζαζ μουσική και η ποίηση συνδέονται μέσα από τον αυτοσχεδιασμό, τον ρυθμό και την έκφραση του συναισθήματος. Και τα δύο είδη βασίζονται στον παλμό, στη ροή και στην προσωπική φωνή. Ποιητές και μουσικοί συχνά αντλούν έμπνευση ο ένας από τον άλλον, δημιουργώντας έργα που μεταφέρουν ένταση, σκέψη και αλήθεια. Πόσο επηρέασε η εμπειρία σας ως τζαζ μουσικός τη γραφή των δικών σας ποιημάτων; Υπάρχουν ποιήματα που γεννήθηκαν μέσα από αυτοσχεδιασμούς ή μουσικές στιγμές; Παραθέστε μας ένα σύντομο παράδειγμα.

Είναι αλληλένδετοι οι δύο τρόποι έκφρασης και το έχω βιώσει από τότε που άρχισα να γράφω. Πριν ακόμη εκδοθούν αυτά τα ποιήματα έγιναν θεατρικό και εκεί η μουσικότητα, ο ρυθμός, η αυθόρμητη ροή και ο αυτοσχεδιασμός ήταν αναπόσπαστα κομμάτια του έργου «γεννήτρια – generator» στο θέατρο Cartel την περίοδο 2013-2014, με το τζαζ τρίο μου, ηθοποιούς και χορευτές. Ο τζαζ αυτοσχεδιασμός μοιάζει πολύ με την αυθόρμητη πρόζα την γραφή που ανέδειξαν οι ποιητές της Beat περιόδου. Τα πιο μεγάλα και προζάτα ποιήματα μου έχουν αυτό το χαρακτήρα – όπως το ποίημα «παρτιτούρα» από τα «88 εν κινήσει» – σαν ένα τζαζ σόλο με ελεύθερη φόρμα αλλά και θεματική, μοτιβική εξέλιξη, ένα συνεχόμενο crescendo προς ένα climax, ενώ πολλές φορές ειδικά στην πρώτη μου συλλογή ο τίτλος και η τελευταία λέξη ή φράση του ποιήματος σχετίζονται ακόμη και με τέλεια συμμετρία.

Τα πιο μικρά ποιήματα έχουν συχνά συμπύκνωση, αμφισημία, ρυθμό και αφαίρεση όπως τα:

αποτύπωμα
από τίποτα

tefra
after

είμαι
χώμα

Υπάρχουν θεματικές που επανέρχονται ή μοτίβα που ενώνουν τα ποιήματα της συλλογής σε μια κοινή αφήγηση ή εμπειρία;

Οξύμωρο, αντίθεση, λογοπαίγνιο, κατασκευή υβριδικών λέξεων, συμπύκνωση, ρυθμός, το να λειτουργεί το ποίημα οπτικά ή ακουστικά, παρήχηση, παράφραση, διγλωσσία, επιρροές από Cummings, Kerouac, Becket, Kafka, Σαχτούρη, Καβάφη. Υπάρχουν αρκετά ποιήματα που είναι σαφώς πιο λυρικά όπως το «Κέλυφως«, «Μαγικό χαλί», Ρέα στη Γη» ή το «Σεμέλη», τα οποία σε ένα βαθμό διατηρούν και τα πιο πάνω χαρακτηριστικά.

Διαβάζοντας την συλλογή σας, διαπίστωσα ότι έχετε επιλέξει να συμπεριλάβετε στην έκδοση και κάποια ποιήματα από τις προηγούμενες συλλογές σας «anacoda» και «88 εν κινήσει». Πείτε μας τι σας παρακίνησε να το πράξετε αυτό; Θεωρείτε ότι τα ποιήματα έχουν “ημερομηνία λήξης”;

Έψαξα να βρω τα ποιήματα εκείνα που ταιριάζουν με την θεματική και τα συμπεριέλαβα ώστε ο αναγνώστης να με γνωρίσει καλύτερα – καθώς έχουν εξαντληθεί σχεδόν τα συγκεκριμένα βιβλία – αλλά και για να δώσω μια ενοποίηση στο έργο αυτής της περιόδου. Επίσης στο να τονίσω την έννοια της τριλογίας σαν στυλ και σαν προσέγγιση. Η τζαζ, ο αυτοσχεδιασμός και η ποίηση δεν έχουν ημερομηνία λήξης.

Ως “παράρτημα” έχετε ενσωματώσει στην ποιητική σας συλλογή και ένα ποίημα ή μια ποιητική σύνθεση με την αφιέρωση [για τη μάνα Κούλα]. Θέλετε να μας πείτε δυο λόγια;

Στο παράρτημα, εκτός από το δικό μου ποίημα – που είναι από τα μεγάλα μου σε προζάτο στιλ – την συλλογή κλείνει ίσως το πιο δυνατό και λυρικό ποίημα, αυτό που έγραψε η μητέρα μου σε εφηβική ηλικία, το «Σχιστό φουστί».
Το θυμάμαι να μας το τραγουδάει – γιατί το είχε μελοποιήσει – όταν ήμασταν μικροί με τον αδελφό μου, και μας έχει μείνει βαθιά γραμμένο στο υποσυνείδητο, σαν ένα παιδικό παραμύθι, που αποπνέει μια βαθιά νοσταλγία και ένα πολύ δυνατό συναίσθημα. Το ατίθασο πνεύμα και η άδολη καρδιά της έφηβης τότε μάνας είναι ίσως η ουσία της συλλογής. Χαίρομαι που το εκδώσαμε με τις εκδόσεις Ιωλκός, καθώς είναι το πρώτο της ποίημα που είδε τυπωμένο.

Τα ποιήματα σας πλαισιώνονται μοναδικά από τα έργα της αναγνωρισμένης εικαστικού Λυδίας Βενιέρη. Πώς προέκυψε η συνεργασία σας με τη Λυδία Βενιέρη και τι θεωρείτε ότι προσφέρουν τα έργα της στην ατμόσφαιρα και το βάθος της ποιητικής σας συλλογής;

Με την Λυδία έχουμε πολύ στενούς δεσμούς σχεδόν σαν οικογένεια για πολλά χρόνια, και τα παιδιά μας είναι συνομήλικα. ‘Έχουμε συνεργαστεί αρκετά, ειδικά στην “Mykonos Biennale” που διοργανώνει, στην Νέα Υόρκη όταν παρουσίασα το «Jazz Democracy Forum» στον ΟΗΕ, και πρόσφατα στο Μουσείο Γουλανδρή και στους Δελφούς με το Father & Son project, όπου συνδυάσαμε μια τζαζ συναυλία με ποίηση, εικαστικά, video art και τεχνητή νοημοσύνη.
Τα μαγικά πλάσματα και τα σύμβολα που είχε κατασκευάσει – καθώς τα έργα αυτά είναι γλυπτά – την εποχή που έγραφα την συλλογή και αναδεικνύονται μέσα από την γη, ταίριαζαν πολύ με την ιδέα και την ατμόσφαιρα του βιβλίου.

Υπάρχει διάλογος ανάμεσα στα ποιήματα και τις εικόνες της Βενιέρη; Γράψατε κάποια ποιήματα επηρεασμένος από τα έργα της ή επιλέχθηκαν οι εικόνες ως εικαστικοί “καθρέφτες” των στίχων σας;

Σαν μαγικοί καθρέφτες.

Τι ελπίζετε να νιώσει ή να πάρει μαζί του ο αναγνώστης φεύγοντας από το “ταξίδι” πάνω στο «Μαγικό χαλί» σας; Ποιο είναι το μήνυμα ή η αίσθηση που ελπίζετε να αφήσει;

Και μόνο η ύπαρξη μας είναι μαγική, βαδίζουμε συνεχώς πάνω σε ένα μαγικό χαλί, πάνω στην μητέρα γη, και αυτή την συνειδητοποίηση θα ήθελα να κρατήσει ο αναγνώστης.

(literature.gr 3.2.2026)