Σήμερα έχουμε τη χαρά να φιλοξενούμε στο Literature τον ακαδημαϊκό Άκη Παρώδη με αφορμή την δεύτερη ποιητική του συλλογή «Εντροπία Μνήμης – homo incurvatus in se» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ιωλκός. Σε αυτή την ποιητική συλλογή ο Άκης Παρώδης απογυμνώνει την αρχική θεολογική φόρτιση του όρου “homo incurvatus in se” – του “ανθρώπου στραμμένου προς τον εαυτό του” – και τον τοποθετεί στο επίκεντρο της σύγχρονης κρίσης ταυτότητας. Δεν πρόκειται για έναν άνθρωπο ένοχο απέναντι στον Θεό, αλλά για έναν άνθρωπο ένοχο απέναντι στον εαυτό του: έναν άνθρωπο σκυμμένο μόνιμα, υπνωτισμένο από την ψηφιακή του αντανάκλαση, καθηλωμένο μπροστά στην οθόνη που υποκαθιστά το πρόσωπο του Άλλου. Ο Παρώδης με ποιητική ακρίβεια ανατέμνει τον ψυχισμό του σημερινού ανθρώπου, ο οποίος βιώνει την απομόνωση ως κανονικότητα και την παραμόρφωση της αλήθειας ως μηχανισμό επιβίωσης. Η ποίησή του δεν είναι καταγγελτική, αλλά υπαρξιακά διεισδυτική: καταγράφει τη φθορά του χρόνου, τη ζάλη της καθημερινής επανάληψης, την εσωτερική πάλη ανάμεσα στην πτώση και την ανάγκη για λύτρωση. Το βλέμμα του ποιητή δεν είναι ούτε ηθικολογικό ούτε ελπιδοφόρο με εύκολους όρους· είναι ένα βλέμμα που παραμένει ανοιχτό μέσα στη σκοτεινιά, καταγράφοντας το ρήγμα αλλά και το βάθος του ανθρώπου – ενός ανθρώπου που ακόμη, ίσως, αναζητά το ανέφικτο της όρθωσης.

Ο Άκης Παρώδης γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Εξάρχεια. Είναι ακαδημαϊκός, ζει και εργάζεται μόνιμα στη Γαλλία. Εμπνέεται συστηματικά από τον Νίκο Καζαντζάκη και τον Οδυσσέα Ελύτη αλλά και από πολλούς άλλους κλασικούς και μη, Έλληνες και ξένους ποιητές και λογοτέχνες. Γράφει κυρίως πρόζα και ποίηση.

Κατερίνα Λιάτζουρα, Αύγουστος 2025

Πώς προέκυψε και πώς εξελίχθηκε η συνεργασία σας με τις εκδόσεις Ιωλκός, που φιλοξένησαν τόσο το πρώτο σας ποιητικό βιβλίο «Θλιμμένος βάτραχος» όσο και τη νέα σας συλλογή «Εντροπία Μνήμης – homo incurvatus in se»; Τι σημαίνει για εσάς η συνέπεια αυτής της εκδοτικής σχέσης;

Η συνεργασία μου με τις εκδόσεις Ιωλκός ξεκίνησε όταν απέστειλα στον εκδότη και ποιητή κ. Κωνσταντίνο Κορίδη τον «Θλιμμένο βάτραχο». Ήταν η πρώτη μου επιλογή και ένα προσωπικό στοίχημα μιας και μιλάμε για έναν στιβαρό, ιστορικό ελληνικό εκδοτικό οίκο. Εκτίμησα πολύ την αρχική μας προσέγγιση, την αμεσότητα και στη συνέχεια, η επικοινωνία αλλά και η διαδικασία επιμέλειας με δικαίωσαν. Η «Εντροπία Μνήμης – homo incurvatus in se» ήταν αυτονόητο για εμένα ότι θα ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο, επιβεβαιώνοντας την άριστη σχέση μας με τον κ. Κορίδη και την ομάδα της Ιωλκού. Είναι πολύ σημαντικό να νιώθω εμπιστοσύνη και να εισπράττω την εκτίμηση στο έργο μου μέσα από κάθε επικοινωνία με τα στελέχη της Ιωλκού. Ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι στην πορεία προς την έκδοση κάθε συλλογής, γίναμε όλοι ένα. Είναι κι αυτό ένα ταξίδι προς την ολοκλήρωση και δεν θα μπορούσα να το κάνω μόνος μου.

Ο τίτλος του βιβλίου σας συνδυάζει δύο έννοιες φορτισμένες – την «εντροπία» και το «homo incurvatus in se». Πώς διαλέξατε αυτό το δίπτυχο και τι σηματοδοτεί για εσάς;

Οι δύο έννοιες του τίτλου της συλλογής συνοψίζουν την καθημερινότητα μας. Τα τελευταία χρόνια με έχει απασχολήσει πολύ η εικόνα των ανθρώπων γύρω μου. Όπου κι αν γυρίσω, τους παρατηρώ που κοιτάζουν συστηματικά κι επίμονα τις οθόνες που πλαισιώνουν οι παλάμες τους. Αντιλαμβάνομαι πλήρως την αναγκαιότητα όλων μας για επικοινωνία και πληροφόρηση αλλά και τη δίψα μας για ειδήσεις και παιχνίδι, με πληγώνει όμως η εμμονή και τελικά η εξάρτησή μας από μία συσκευή που ίσως παίζει πλέον το ρόλο του αποκλειστικού τροφοδότη συναισθημάτων για πολλούς συνανθρώπους μας. Με στενοχωρεί πολύ και αδυνατώ να αποδεχτώ το αλόγιστο ξόδεμα του χρόνου. Βλέπω τον σύγχρονο άνθρωπο εγκλωβισμένο, εξαντλημένο, να προσπαθεί να κολυμπήσει σε θάλασσες που δεν γνωρίζει, να αναζητά απεγνωσμένα κάτι που θα τον κάνει να νιώσει καλύτερα. Αυτή η εμμονή και ο συναισθηματικός τζόγος, δημιουργούν την εντροπία μέσα στην οποία πνιγόμαστε. Έχουμε εναποθέσει την ταυτότητα μας στις παλάμες μας ως προέκταση του εαυτού μας και έχουμε ξεχάσει να μιλάμε, να ακούμε τους άλλους, να παίζουμε και να αντλούμε ευχαρίστηση από τα βασικά και τα σημαντικά της ζωής. Η εντροπία μνήμης τελειώνει την κάθε στιγμή αφήνοντας μία αφελή ψευδαίσθηση θολής αγάπης, απομακρύνοντας τον κυρτό άνθρωπο με ακρίβεια, από τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο υπότιτλος «homo incurvatus in se» παραπέμπει σε θεολογική/φιλοσοφική έννοια. Πώς διαλέγετε τις θεωρητικές ή υπαρξιακές αναφορές σας στην ποίηση;

Πιστεύω πως δεν μπορεί να υπάρξει ποίηση, χωρίς βαθιά και ενδελεχή υπαρξιακή, θεωρητική, φιλοσοφική ή οποιαδήποτε άλλη αναζήτηση. Σε καμία περίπτωση αυτές οι αναζητήσεις δεν αποτελούν στεγανά και τις βλέπω σαν ευκαιρίες να γνωρίσω καλύτερα τον εαυτό μου. Πρέπει να είμαι ειλικρινής και ξεκάθαρος με τον εαυτό μου πριν ακόμα ξεκινήσω να γράφω. Σε κάθε συλλογή υπάρχει ένα υπόβαθρο που οδηγεί τις σκέψεις και τις αναζητήσεις μου. Ο θλιμμένος βάτραχος εστιάζει σε κάτι πάρα πολύ σημαντικό, την παιδική ηλικία. Το βασικό ερέθισμα για αυτή τη συλλογή προφανώς και έχει βιωματικό ψυχολογικό απόσταγμα ως σημείο έναρξης αλλά αυτό δεν αρκεί. Όλοι μας έχουμε βιώσει καταστάσεις που μας εμπνέουν κατά καιρούς, αυτό δεν σημαίνει όμως ότι μπορούμε να πάρουμε χαρτί και μολύβι και να αρχίσουμε να γράφουμε. Στην προσπάθεια μου να κατανοήσω πρώτα τις καταστάσεις και τα φαινόμενα – βιωματικά και μη – για τα οποία θέλω να μιλήσω, ανατρέχω πάντα στις αντίστοιχες πηγές αναζητώντας την αλήθεια. Το βασικό θέμα που με απασχολεί κάθε φορά ανοίγει έναν δρόμο-διάλογο με όσους (ποιητές και μη) έχουν ασχοληθεί με αυτό πριν από εμένα, που σημαίνει σχολαστική αναζήτηση, διάβασμα, κατανόηση και ανάλυση. Μέσα από αυτόν τον διάλογο και έχοντας πάντα έναν καθρέπτη μπροστά μου, καταλήγω στα δικά μου συμπεράσματα και αποδίδω αυτό που θέλω να πω στην ποίηση μου. Χωρίς καθρέπτη, ποίηση δεν γίνεται.

Η έννοια της εντροπίας προέρχεται από τη φυσική. Πιστεύετε πως η επιστημονική γλώσσα μπορεί να συνδιαλέγεται γόνιμα με τη λογοτεχνική;

Σε θεωρητικό επίπεδο, επιστήμη και λογοτεχνία συνυπάρχουν στο φάσμα του λόγου και φυσικά στο εννοιολογικό πεδίο, αποδίδοντας δηλαδή μέσω του λόγου την αλήθεια (επιστημονική ή λογοτεχνική). Ίσως στο επίπεδο της ποίησης η συνύπαρξη να είναι πιο δύσκολη, πιστεύω όμως ότι μία επιστημονική έννοια μπορεί να έχει και λογοτεχνική υπόσταση υπό συνθήκες. Το ζητούμενο εδώ είναι το λογοτεχνικό πλαίσιο και η χρήση της εκάστοτε έννοιας έτσι ώστε να μπορέσει να αποδώσει αυτό για το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί. Η εντροπία σαν έννοια προέρχεται από τη φυσική και περιγράφει την αταξία ενός συστήματος που μπορεί να οδηγήσει στην πλήρη αποδιοργάνωση και τελικά στην παύση του. Η χρήση της έννοιας της εντροπίας στην παρούσα συλλογή σε σχέση με τη μνήμη και τις λειτουργίες της, ελπίζω να αποτελεί ένα θετικό παράδειγμα χρήσης μίας επιστημονικής έννοιας σε ένα ποιητικό πλαίσιο.

Η μνήμη ως αποδιοργάνωση ή ως αντίσταση στη φθορά – πώς τη διαχειρίζεστε ποιητικά στη νέα σας συλλογή;

Η μνήμη αποτελεί υπέρτατο συστατικό ύπαρξης και εξέλιξης σε ανθρωπιστικό αλλά και σε προσωπικό επίπεδο. Η εντροπία της μνήμης οδηγεί στην απομάκρυνση από τον εαυτό μας στον αποπροσανατολισμό, στη ζάλη. Στο πρώτο μέρος της συλλογής η μνήμη βρίσκεται έρμαιο στα χέρια του χρόνου ενώ εκείνος την οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε αταξία. Η αποδιοργάνωση της μνήμης σπρώχνει τον κυρτό άνθρωπο ολοένα και μακρύτερα από τον εαυτό του μέχρι εκείνος να ξυπνήσει τον αιώνιο ύπνο και να αρχίσει την πορεία του προς την έξοδο. Στο δεύτερο μέρος, ο homo incurvatus in se παλεύει με τον χρόνο και τον εαυτό του ενώ η μνήμη προσπαθεί να βγει από τη σιωπή και να τον αφυπνίσει στον δρόμο προς το φως. Η μνήμη πλέον γίνεται το καταφύγιο στο οποίο ο κυρτός άνθρωπος θα αναζητήσει και θα βρει το φως, μακριά από εμμονές, δίπλα και όχι αντιμέτωπος με τον χρόνο.

Το βιβλίο σας χωρίζεται σε τρεις ενότητες με τίτλους που μοιάζουν ποιήματα από μόνα τους: «Αυτός ορίζει το πότε. / Εμείς το ποτέ. / μια αγκαλιά, αστείο», «Κύρτωση. / Κυματισμός φυγόκεντρος / και εσωστρεφής», και «Έξοδος». Πώς δομήσατε αυτή την τριμερή πορεία και τι αφηγούνται, με τον δικό τους ρυθμό, αυτές οι «στάσεις» μέσα στη συλλογή;

Οι τρεις ενότητες αφηγούνται την πορεία του homo incurvatus in se προς την έξοδο και το φως. Η πορεία αυτή ξεκινά με αρκετές παραδοχές για τον σύγχρονο άνθρωπο και την κατάσταση εγκλεισμού στην οποία έχει περιέλθει. Οι εμμονές του και το εύκολο ξόδεμα του χρόνου δημιουργούν ένα μόνιμο έλλειμα το οποίο και αδυνατεί να αντιληφθεί, κοιμώμενος σε ένα περιβάλλον γεμάτο παύσεις και θόρυβο. Η κύρτωση τον απομακρύνει ακόμα περισσότερο από τον εαυτό του, κι εκεί ίσως αρχίζει να μετρά καλύτερα τον χώρο στην απομόνωση και να καταλαβαίνει ότι κάτι πρέπει να αλλάξει. Η τελευταία ενότητα, εστιάζει στη λύτρωση μέσα από την αφύπνιση και την έξοδο στο φως. Ο χρόνος και η μνήμη επιστρέφουν στις θέσεις τους κι ο homo incurvatus in se αποτίνει φόρο τιμής στη σιωπή και την παύση τους.

Ζείτε εδώ και χρόνια στη Γαλλία. Πώς επηρεάζει η καθημερινή σας ζωή σε μια άλλη γλώσσα και κουλτούρα τον τρόπο που γράφετε ελληνικά ποιήματα;

Η Γαλλία είναι η δεύτερη πατρίδα μου και την αγαπώ γιατί με έχει αγκαλιάσει και μου έχει προσφέρει πάρα πολλά, με τα καλά της και τα κακά της. Ίσως η κυριότερη επιρροή που έχω δεχτεί στον τρόπο γραφής προέρχεται από το κίνημα του υπερρεαλισμού σε φιλοσοφικό επίπεδο όπως αυτό έχει εκφραστεί από τον André Breton και την ομάδα των υπερρεαλιστών. Πιστεύω όμως στον ίδιο βαθμό και στην ‘μεγαλειώδη απλότητα της πραγματικότητας’ του Pierre Reverdy. Στην ποίηση μου προσπαθώ να αποδίδω την πραγματικότητα ως real surreal (realidad surrealista ή réalité surréel) με το ονειρικό (φαντασιακό) και το πραγματικό να συνυπάρχουν και να την επαναπροσδιορίζουν. Η Γαλλική και η Ελληνική κουλτούρα έχουν μεταξύ τους πολλά κοινά. Και από τις δύο κρατώ πάντα τα καλύτερα στοιχεία, αλλά θα έλεγα ότι ως προς τον τρόπο γραφής, παραμένω προσηλωμένος στις προσλαμβάνουσες και τις επιρροές από την ελληνική ποίηση και λογοτεχνία. Είμαι Έλληνας και αγαπώ πολύ την πατρίδα μου τιμώντας όσο μπορώ την βαριά ποιητική και λογοτεχνική μας κληρονομιά.

Σε πολλά σημεία του βιβλίου, ο χρόνος φαίνεται να λειτουργεί όχι μόνο ως φθορά αλλά και ως σιωπηλός πρωταγωνιστής. Ποια είναι η σχέση σας με τον χρόνο στην ποίηση;

Ο χρόνος είναι πάντα παρών, πάντα πρωταγωνιστής, μεταλλάσσεται διαρκώς κι άπιαστος όπως είναι, κάνει ότι θέλει. Η σχέση μου με τον χρόνο στην καθημερινότητα μου ήταν πάντα δύσκολη. Άρχισα να τον καταλαβαίνω λίγο καλύτερα μόνο τα τελευταία χρόνια καθώς μεγάλωνα, κι αποφάσισα να προσπαθήσω να συμφιλιωθώ μαζί του έστω και μέσω της γραφής. Στον ‘θλιμμένο βάτραχο’ ο χρόνος μετράει διαφορετικά και ίσως αντίστροφα καθώς η βουτιά στην παιδική ηλικία τον βαραίνει συναισθηματικά, φανερώνοντάς τον γυμνό και βάρβαρο στο πέρασμα του. Στην «Εντροπία Μνήμης – homo incurvatus in se» ο διάλογος με τον χρόνο γίνεται με διαφορετικούς όρους κυρίως λόγω ωριμότητας δικής μου και αυτό του το αναγνωρίζω. Πλέον τον παρατηρώ σε όλες τις εκφάνσεις του, σιωπηλό πρωταγωνιστή όπως πολύ σωστά αναφέρετε, κι αφήνομαι στο παρόν του που τα εμπεριέχει όλα, παρελθόν και μέλλον. Νιώθω όμως ότι έχουμε πολλά ακόμα να πούμε με τον χρόνο.

Τι ελπίζετε να βρει ή να αναρωτηθεί ο αναγνώστης διαβάζοντας την «Εντροπία Μνήμης – homo incurvatus in se»; Και τι σας έδωσε εσάς η συγγραφή της;

Για τους αναγνώστες της συλλογής εύχομαι, αφού τη διαβάσουν, να μπορέσουν να βρουν τη δύναμη και να αναζητήσουν τη δική τους έξοδο. Είμαστε συλλογικά υπεύθυνοι για οτιδήποτε συμβαίνει γύρω μας, και το μόνο που μας έχει απομείνει είναι η ανθρωπιά μας. Έχει ξεθωριάσει όμως και θα πρέπει να υπενθυμίσουμε στον εαυτό μας πρώτα και στους γύρω μας, ποιοι είμαστε και ποιος ο προορισμός μας. Κυρίως θα πρέπει να αναρωτηθούμε για το εάν πραγματικά κατανοούμε τον κόσμο μας και τη θέση μας σε αυτόν. Κάποια στιγμή θα θελήσουμε να πατήσουμε το rewind αλλά ίσως να είναι πλέον αργά.

Η συγγραφή της «Εντροπία Μνήμης – homo incurvatus in se» ήταν μία αρκετά επίπονη διαδικασία λόγω θέματος αλλά και προσωπικών καταστάσεων. Πέρασα αρκετά μεγάλο διάστημα με τα ποιήματα της συλλογής και μερικά από αυτά με προβλημάτισαν για καιρό. Ίσως στη ‘σταγόνα’ συνοψίζεται η αγωνία που ένιωθα όλο αυτό το διάστημα για να αποδώσω όσο το δυνατόν καλύτερα τις διαφορετικές έννοιες που με προβλημάτισαν. Μέσα από μία διαδικασία συνεχούς αναζήτησης αλλά και εσωτερικής διαλογικής, έμαθα να αντιμετωπίζω τον χρόνο μου με περισσότερη ωριμότητα, σεβασμό και γαλήνη. Το κυριότερο όμως, έμαθα να σηκώνω το κεφάλι μου και να κοιτάζω γύρω μου, να ακούω τι μου λένε, να δείχνω υπομονή και κατανόηση, να δίνω αγάπη, να νιώθω τα πόδια μου και να περπατώ, να ανοίγω τα χέρια μου και να αγκαλιάζω, και να τα κάνω όλα αυτά, χωρίς φόβο.

(literature.gr 9.8.2025)