« Ό,τι ζήσαμε, χαράχτηκε»

Το εξώφυλλο ενός βιβλίου μαζί και με τον τίτλο του, θαρρώ πως είναι εκείνα τα δυο στοιχεία που βοηθούν τον αναγνώστη | την αναγνώστρια να αποκωδικοποιήσει σημαντικές πληροφορίες για το περιεχόμενο του βιβλίου. Παρατηρώντας το εξώφυλλο του νέου ποιητικού βιβλίου του Σωτήρη Νούσια με τίτλο «Λαιμητόμος στον ουρανό» (εκδόσεις ΑΩ, 2023), διακρίνει κανείς ένα γλυπτό του Κύπριου εικαστικού Νίκου Χαραλαμπίδη, ένα γλυπτό που προέρχεται από την εικαστική ενότητα «History should be practically useful»· πρόκειται για την προτομή ενός ποιητή, η οποία όμως χρησιμεύει και ως κινητό τζάκι, μια κινητή εστία θέρμανσης. Κι αν αποδεχτούμε τον συλλογισμό του εικαστικού, ότι όντως “Η Ιστορία οφείλει να είναι στην πράξη χρήσιμη” τότε θα κατανοήσουμε γιατί ο ποιητής Νούσιας επέλεξε το έργο τούτο, να κοσμεί το βιβλίο του. Γιατί στο βιβλίο του, στα είκοσι επτά ποιήματα της συλλογής, ο Νούσιας χρησιμοποιεί την Ιστορία, και συγκεκριμένα την περίοδο του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, ως πρωτόλεια ύλη για να ποιήσει εκφράζοντας τα συναισθήματα του για τα ιστορικά γεγονότα, ως έναυσμα και αφορμή για να καταθέσει τιμή και μνεία στους ενίοτε γνωστούς και άλλοτε άγνωστους αγωνιστές του εμφυλίου, ως εφαλτήριο για να εκφράσει την πολιτική του θέση απέναντι στα γεγονότα εκείνης της περιόδου, αλλά για να σταθεί κριτικά και επικριτικά απέναντι στην σημερινή τους αντιμετώπιση από τον κοινό νου.

Και προσοχή! Δεν μιλάμε εδώ για στρατευμένη ποίηση, αλλά για πολιτική ποίηση. Ποια η διαφορά θα μου πείτε. Ε, πως. Η στρατευμένη ποίηση και γενικότερα η στρατευμένη τέχνη, εξυπηρετεί κάποια συγκεκριμένη κομματική ιδεολογία με τρόπο προπαγανδιστικό και ο ίδιος ο καλλιτέχνης στρατεύεται από το κόμμα για τον σκοπό αυτό· ενώ η πολιτική ποίηση καταθέτει άποψη προσωπική του καλλιτέχνη, επηρεασμένος όμως από την προσωπική του θέαση των πολιτικών γεγονότων και των εξελίξεων αυτών, σύμφωνα πάντοτε με την κοσμοθεωρία του και βάσει του αξιακού του κόσμου. Και ως τέτοια ποίηση, ως πολιτική δηλαδή ποίηση, αντιλαμβάνομαι την ποίηση του Σωτήρη Νούσια σε τούτη την ποιητική συλλογή. Και δεν θα σταθώ στο γεγονός αν καλώς ή κακώς, αν δικαίως ή αν αδίκως ισχυρίζεται όσα ισχυρίζεται και καταγράφει ο καλός ποιητής με λόγο καταγγελτικό· θα σταθώ στο, παγκοσμίως πλέον αποδεκτό, γεγονός που αναδεικνύεται μέσα από τους στίχους του, ότι δηλαδή ένας εμφύλιος πόλεμος, σε όποιο μήκος ή πλάτος της υφηλίου κι αν διεξήχθη ή διεξάγεται, δεν παύει να αμαυρώνει την Ιστορία του οποιοδήποτε έθνους, δεν παύει να ακυρώνει τον πολιτικό αγώνα του κάθε λαού, δεν παύει να αποτελεί μια απόδειξη της εκμετάλλευσης του ανθρώπου από γηγενείς ή εξωτερικές πολιτικές δυνάμεις και εντέλει μια απόδειξη της βαρβαρότητας του ανθρώπου απέναντι στον άνθρωπο.

Τα νοήματα στην ποίηση του Σωτήρη Νούσια είναι παγκόσμια και πανανθρώπινα. Αφορούν κάθε πολίτη που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως “φύσει πολιτικόν ζώον” υπό την αριστοτελική έννοια, αφορούν κάθε πολίτη που θεωρεί τον εαυτό του μέρος του κοινωνικού συνόλου, που μπορεί να διαβάζει αποστασιοποιημένα από κομματικούς φανατισμούς και μονόπλευρες θεωρήσεις· αφορούν όμως και κάθε άνθρωπο που αντιλαμβάνεται την Ελευθερία ως υπέρτατη και αδιαπραγμάτευτη αξία για την ειρηνική συμβίωση των ανθρώπων· και τέλος, αφορούν τον άνθρωπο εκείνον που μπορεί να κοιτάξει την Ιστορία κατάματα και να μην επιτρέψει να περάσουν στη λήθη όσοι και όσες αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν στο πέρας της. Γράφει ο ποιητής στο ποίημα «Περιπλάνηση και Λήθη» (σ. 29): “Πτώματα πάτησαν επάνω μας/ ορίζοντας το κενό/ περισπούδαστα/ Ο πολιτισμός φυλακίστηκε/ σε καλαίσθητες αίθουσες/ φθαρμένων μουσείων/ Οι ιδέες πουλήθηκαν/ στο παζάρι της αθλιότητας/ Η ιστορία συντρίφτηκε/ στις μυλόπετρες του χρήματος/ Η αλήθεια τυραννισμένη/ βολοδέρνει/ από την περιπλάνηση/ στη λήθη.”

Ενδιαφέρον βρίσκω την ενσωμάτωση του ποιητικού υποκειμένου στην ποιητική εξιστόρηση των θεμάτων του. Πολλά από τα ποιήματα της συλλογής αυτής, είναι γραμμένα σε α’ πρόσωπο πληθυντικού. Και αυτό από μόνο του το γεγονός υποστηρίζει τον παραπάνω μου ισχυρισμό, ότι ο Νούσιας περικλείει στους στίχους του, όχι μόνο τον ποιητικό του εαυτό, αλλά και όλους εμάς τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες. Η ιδέα της ελευθερίας και οι αγώνες που έγιναν στο παρελθόν στο όνομα της, έχουν καταγραφεί στα ιστορικά βιβλία και έχουν μελετηθεί και αναλυθεί και τεκμηριωθεί από μυριάδες στοχαστές· το θέμα είναι όμως, ότι η ιστορία δεν μας έχει γίνει μάθημα, και ότι εξακολουθούν τα αυτονόητα, να αποτελούν ζητήματα κοινωνικών και όχι μόνο αγώνων. Η δημιουργία λογοτεχνικών ωστόσο έργων, προσθέτουν ένα ακόμη λιθαράκι στην καταγραφή ίσως πιο αθέατων πλευρών της ιστορίας, που με την σειρά τους επιτρέπουν να γίνονται εκείνες οι κοινωνικές ζυμώσεις που οδηγούν στην συμφιλίωση με τον εαυτό και με τον γύρω κόσμο.

Και ο Σωτήρης Νούσιας με τα ποιήματα του μας απευθύνει κάλεσμα διττό: από την μια μας καλεί να απολαύσουμε ποιήματα λιτά, αλλά με τέχνη περίσσια ποιημένα. Από την άλλη μας καλεί να συμμετάσχουμε ενεργά σε αυτό που λέμε δημόσια ιστορία του τόπου, υπό την έννοια της ιστορικής αφύπνισης, σχετικά με τις πιο “ανθρώπινες” πτυχές του εμφυλίου, εκείνες τις πτυχές που ενδεχομένως προσπεράσαμε ανόητα. Ο Σωτήρης Νούσιας μας καλεί να ανασυγκροτήσουμε τα όσα αποτυπώνονται και διαχέονται μέσα από τα ποιήματα του και μας μηνύει, μέσω της δυνατής του ποιητικής φωνής, εκείνο το παν-κομματικό, εκείνο το παν-κοινωνικό, εκείνο το πανανθρώπινο μήνυμα που διαβάζουμε στο τελευταίο ποίημα της συλλογής:

“Τα ονόματα μας στις κολόνες/ ξεθωριασμένα/ Μας πιστεύουν για νεκρούς/ Χωρέσαμε στις άγονες γραμμές των λέξεων/ Βαδίσαμε σε ονειρικές απολαύσεις/ αιώνιας προσμονής/ Στα σκουριασμένα κελιά/ κατοικεί η ψυχή μας/ κι οι ιδέες μας/ μηνύουν/ πως ό,τι ζήσαμε/ χαράχτηκε/ Κάθε παλμικός μας χτύπος/ σινιάλο στον τοίχο/ των ποταπών” (Χαράκτες, σ. 36).

Κι αν όντως «ό,τι ζήσαμε, χαράκτηκε», τότε ομολογώ ότι τουλάχιστον στον δικό μου νου και στην δική μου καρδιά, χαράχτηκε η αναγνωστική αυτή εμπειρία της ποιητικής συλλογής του Σωτήρη Νούσια και είμαι βέβαιη ότι το ίδιο θα συμβεί και σε όσους και όσες το αναζητήσουν το βιβλίο.

εκδόσεις ΑΩ, 2023

fractal.gr (14.5.2024)