«Αθόρυβοι κύκλοι»

Η Ντίνα Γεωργαντοπούλου καταθέτει άλλο ένα σημαντικό και ηχηρό ποιητικό έργο με την τρίτη της ποιητική συλλογή «Αθόρυβοι κύκλοι» (εκδόσεις Βακχικόν, 2024). Κι ας παραπέμπει το πρόθεμα Α – στερητικό του τίτλου της, στην έλλειψη, την απουσία και την στέρηση. Όσο κι αν ασφυκτιούν οι τίτλοι των συλλογών της, όσο κι αν καταπιέζονται κάτω από το βάρος αυτού του κεφαλαίου γράμματος Α, (καθώς διακρίνουμε να φιγουράρει το στερητικό αυτό πρόθεμα στους τίτλους και των δυο προηγούμενων ποιητικών της συλλογών «Αθόρυβοι μύθοι» εκδ. Ζάθεον Πυρ, 2015 και «Απροσποίητα» εκδ. Βακχικόν, 2027), δεν παύει η ανάγνωση να προσφέρει – σε όποιον κάνει τον κόπο να ασχοληθεί και να εισχωρήσει στα ενδότερα -, μια διέξοδο στον λαβύρινθο της καθημερινότητας, ένα τέρμα στην δαιδαλώδη διαδρομή του νου, μια ηλιαχτίδα στο τούνελ της ψυχής του ανθρώπου.

Ό,τι όμως σηματοδοτεί ετούτο το Α- στερητικό έρχεται να το λειάνει, να το απαλύνει το σχήμα και η έννοια του κύκλου. Είτε μιλάμε για τον κύκλο ως γεωμετρικό σχήμα, ως έναν γεωμετρικό τόπο σημείων δηλαδή, με τα σημεία να απέχουν ίσα από το δεδομένο κέντρο, δημιουργώντας γύρω από το κέντρο μια συγκεκριμένη -προστατευτική ίσως (;)- περιφέρεια, είτε μιλάμε για τον κύκλο της μεταφοράς, όπως για παράδειγμα ο κύκλος της αρρώστιας ή ο κύκλος του φεγγαριού, όπου πραγματοποιείται μια μετάβαση από μια αρχική κατάσταση στην ίδια πάλι -σταθερή ίσως (;)- κατάσταση, είτε μιλάμε ακόμη και με την λογοτεχνική έννοια του κύκλου, όπου η πλοκή ενός λογοτεχνικού έργου ξεκινά και τελειώνει με το ίδιο γεγονός ή ένα ποίημα ξεκινά και τελειώνει με τον ίδιο στίχο, προσφέροντας με την επανάληψη του μια σιγουριά και μια βεβαιότητα, στην διαπίστωση-κατάθεση του ποιητικού υποκειμένου.

Και έχω την άποψη ότι τα ποιήματα της ανά χείρας συλλογής εμπεριέχουν και τις τρεις παραπάνω αναφερόμενες έννοιες του κύκλου. Σε κάποια ποιήματα της η ποιήτρια στήνει τα δεδομένα σημεία της σε ίση απόσταση από το κέντρο του ποιήματος της, δημιουργώντας έτσι μια περιφέρεια, μια γραμμή ασφαλείας, όπου μέσα της περικλείει όλα όσα την έχουν προβληματίσει· συνθήκες και καταστάσεις καθημερινές, που όμως δεν περνάν απαρατήρητες από το μάτι και την καρδιά της, όπως για παράδειγμα στα ποιήματα «Θεατά και αθέατα τείχη» (σελ. 13), «Ο καφές και η αχτίδα» (σελ. 23) ή «Κομπάρσοι σε ετοιμότητα» (σελ. 49). Επίσης υπάρχουν ποιήματα όπου φαίνεται ξεκάθαρα ο λογοτεχνικός κύκλος που κάνει η ποιήτρια, ξεκινώντας το ποίημα από έναν στίχο ή μια έννοια και κλείνοντας με όμοιο ή παρόμοιο στίχο ή έννοια το εν λόγω ποίημα. Τέτοιο παράδειγμα βρίσκουμε στο ποίημα «Αφανείς ήρωες» (σελ. 11) όπου ξεκινά με τον στίχο: «Ο ήρωας δεν μιλά πολύ,/ γεμίζει το στομάχι με εμπειρίες της ζήσης του. […]» για να τελειώσει με τον στίχο «[…] Ο ήρωας ξέρει πως είναι τυχερός που γνωρίζει/ πως υπάρχουν κι άλλοι σαν αυτόν.» Ή στο ποίημα «Θέατρο χωρίς ρόλους» (σελ. 48) ξεκινά η ποιήτρια με τους στίχους: «Ας υποδυθούμε πως όλα είναι τυχαία,/ έρχεται χειμώνας και είμαστε τα ρούχα του, […]» για να κλείσει με τους στίχους «[…] Ας υποδυθούμε πως μείναμε ικανοποιημένοι/ απ’ την ανταλλαγή της πραμάτειας μας.»

Ωστόσο, τους περισσότερους κύκλους τούς κάνει η ποιήτρια με την μεταφορική τους έννοια, όπου εμφορείται από ένα γεγονός, μια διαπίστωση ή μια βεβαιότητα, για να επανέλθει μετά από αρκετούς στίχους – και αρκετές νοητικές διαδικασίες – στο ίδιο εκείνο το γεγονός, ή την διατύπωση ή την βεβαιότητα, απ’ όπου ξεκίνησε την ποιητική της σύνθεση. Χαρακτηριστικά ποιήματα, που θεωρώ ότι υποστηρίζουν τον παραπάνω ισχυρισμό είναι τα ποιήματα «Υπό σκιάν» (σελ. 12) και «Αγαπώ τις ατέλειες» (σελ. 19).

Η ποιητική κατάθεση της Γεωργαντοπούλου είναι μεστή, και χαρακτηρίζεται από μια αξιοζήλευτη ποιητική ωριμότητα. Αντλεί τα θέματα της από την καθημερινότητα. Όμως η ποιήτρια παρατηρεί αυτήν την καθημερινότητα, από μια φιλοσοφική οπτική γωνία, που προσδίδει στο ποιητικό της έργο υπαρξιακή σημασία. Η Γεωργαντοπούλου πραγματοποιεί ένα “άλμα πίστης”, διαφορετικό όμως από εκείνο που ευαγγελίζονταν ο Δανός φιλόσοφος και θεολόγος Soren Kierkegaard (1813-1855), που περιείχε τόσο την πίστη όσο και την αμφισβήτηση και την κριτική στο πρόσωπο του ανθρώπου -άρα και του Θεού (;). Η δική μας ποιήτρια δίνει έμφαση στην πίστη της στον άνθρωπο, αμφισβητώντας τον όμως εξολοκλήρου, φέρνοντας την και πάλι στην αρχή της αρχικής της θεώρησης, στην πίστη της δηλαδή στον άνθρωπο, όπου και πάλι αρχίζει εκ νέου ένας νέος κύκλος αμφισβήτησης και αποδόμησης του ανθρώπου, με έναν νέο κύκλο να ανοίγει και να κλείνει, και άλλον έναν νέο κύκλο να ανοίγει και κλείνει, και ούτω κάθε εξής. Με άλλα λόγια πρόκειται ναι μεν για έναν φαύλο κύκλο, που όμως μέσα από τα ποιήματα της συλλογής, μετατρέπεται σε κάτι νέο, μετατρέπεται σε έναν νέο κύκλο, σε έναν νέο “αθόρυβο κύκλο”, και που αποκτά πολύτιμη αξία στην σκέψη της ποιήτριας, καθώς σηματοδοτεί για εκείνη την αρχή, το νέο ξεκίνημα, ίσως και την Απαρχή του Όλου. Κι αν αποδεχτούμε τις θεωρήσεις του φιλοσόφου, ότι το άγχος και η αγωνία είναι αποτέλεσμα της πραγμάτωσης της ελευθερίας, τότε παρόμοια στοιχεία θα μπορούσαμε ενδεχομένως να διακρίνουμε και στην ποίηση της Γεωργαντοπούλου. Ρητορικά ερωτήματα, σκωπτικό ύφος, σουρεάλ εικόνες [συν]αποτελούν τον ποιητικό της καμβά. Εκεί πάνω γράφει και παραθέτει το δικό της “άλμα πίστης”. Λατρεύει και μισεί, αναγνωρίζει και απορρίπτει, παραδέχεται και αμφισβητεί τον έναν και μοναδικό άνθρωπο· μέσα από τις δεσμεύσεις και τις στερήσεις του, τις απώλειες και τις ματαιώσεις του, μέσα από τα λάθη και τα πάθη του, μέσα από την μικρότητα και την μεγαλομανία του, μέσα από την συνήθεις, την επανάληψη και την μικρή καθημερινότητα του, η ποιήτρια οδεύει προς την πραγμάτωση της πολυπόθητης απελευθέρωσης του ανθρώπου, από τα νοητά και τα απατηλά δεσμά της ψυχής του.

Και είναι αλήθεια ότι άλλοτε με θόρυβο και άλλοτε αθόρυβα, άλλοτε ομόκεντρα και άλλοτε ελλειπτικά, άλλοτε με ανακούφιση και άλλοτε με πόνο, πάντοτε όμως κυκλικά, η Ντίνα Γεωργαντοπούλου μάς [προσ]καλεί μέσα από τους στίχους της να λάβουμε θέση εντός των αθόρυβων της κύκλων. Κι εμείς δεν έχουμε άλλο από το να αποδεχτούμε την πρόσκληση και να αφεθούμε στην περιδίνηση αυτών.

(fractal.gr 4.2.2025)