«Θλιμμένοι τροπικοί»

Εδώ και λίγο καιρό βλέπουμε η λογοτεχνία στην Ελλάδα να παρουσιάζει μια όλο και πιο έντονη κλίση προς την περιβαλλοντική συγγραφή (nature writing). Μια κλίση που στις χώρες του εξωτερικού υπάρχει ήδη εδώ και χρόνια και που προσωπικά χαιρετίζω με χαρά και ικανοποίηση και στην Ελλάδα. Το περιβάλλον το ίδιο, η καταστροφή του από την αλόγιστη εκμετάλλευση από τον άνθρωπο αλλά και οι συνέπειες της καταστροφής αυτής για όλα τα πλάσματα που μοιράζονται τον πλανήτη Γη, αποτελούν έναυσμα και πηγή έμπνευσης για τους συγγραφείς του native writing, ώστε να προσθέσουν στον γενικευμένο συναγερμό και την δική τους φωνή, μπας και αποκτήσει επιτέλους ο άνθρωπος αυτήν την πολυπόθητη περιβαλλοντική συνείδηση, που τόσο έχει ανάγκη ο σύγχρονος μας κόσμος. Στην κατηγορία λοιπόν αυτήν ανήκει και το πρόσφατο μυθιστόρημα της καλής πεζογράφου Ελένης Λόππα με τίτλο «Η κραυγή της φύσης» που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κουκκίδα (2024).

Το εξώφυλλο του βιβλίου το κοσμεί μια από τις τέσσερις εκδοχές της ζωγραφικής σύνθεσης του Νορβηγού εξπρεσιονιστή καλλιτέχνη Edward Munch «Η κραυγή», που αποτελεί πια ένα έργο πολύ γνώριμο και χαρακτηριστικό για όσους ασχολούνται με την διάσωση και την προστασία της φύσης, καθώς αναπαριστά την εκκωφαντική κραυγή της φύσης, όπως την αντιλαμβάνονται μονάχα εκείνοι που έχουν και διαθέτουν την προαπαιτούμενη ευαισθησία να αφουγκράζονται και να συναισθάνονται τον περιβάλλοντα χώρο και να συνειδητοποιούν τις ανάγκες του. Με όμοιο θα έλεγα τρόπο, αναπαριστά και η Ελένη Λόππα στο μυθιστόρημα της την κραυγή της φύσης, μεταφέροντας τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες της, την κραυγή που άκουσε εκείνη, μια κραυγή που έρχεται από την μακρινή για μας Αμαζονία.

Πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος ο νεαρός Καουέ, γόνος μιας φυλής ιθαγενών Ινδιάνων της Λεκάνης του Αμαζονίου, γνωστή και ως Αμαζονία, που δόθηκε σε πολύ μικρή ηλικία σε έναν ιεραπόστολο της Καθολικής Εκκλησίας, για να μεταφερθεί σε ένα ασφαλές και προστατευτικό οικογενειακό περιβάλλον. Το παιδί ταλαιπωρείται από την οικογένεια που το υιοθέτησε και αντιμετωπίζεται ως κατώτερο ον, με συνέπεια το παιδί να την κοπανά από το σχολείο και το σπίτι μη μπορώντας να ενταχθεί στο κοινωνικό περιβάλλον, πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα να το αφήσουν εσώκλειστο σε κάποιο εκκλησιαστικό οικοτροφείο, απ’ όπου όμως το παιδί δραπετεύει οριστικά όταν συνειδητοποιεί ότι τα παιδιά που φιλοξενούνται εκεί μέσα κακοποιούνται σεξουαλικά. Έτσι, ξεκινά η Οδύσσεια του μικρού παιδιού μέσα στην ζούγκλα του Αμαζονίου, που όμως είχε αίσιο τέλος, αφού το πήρε υπό την προστασία του ένας Αμερικανός έμπορος και υιοθετώντας το, το μετέφερε από το Σαν Πάολο στην Νέα Υόρκη. Εκεί με την αγάπη, την κατανόηση και την υποστήριξη των θετών του γονιών, εξελίσσεται σε έναν όμορφο και καλλιεργημένο νέο. Οι εικόνες όμως της πατρίδας του και οι δεσμοί που ένιωθε προς την βιολογική του οικογένεια τον στοίχειωναν, με αποτέλεσμα να βάλει ως σκοπό της ζωής του να αναζητήσει την φυλή του και να αγωνιστεί υπέρ της προστασίας της πατρίδας του. Η επανένωση με την φυλή του ήταν ζήτημα χρόνου και το ταξίδι της επιστροφής στις ρίζες του αναπόφευκτο. Σε ένα ταξίδι που θα τον συνοδέψει και ο νεανικός του έρωτας, η Ρεβέκκα, απόδειξη της άδολης αγάπης τους και των κοινών τους αξιών.

Η Ελένη Λόππα αναδεικνύει με πολύ εύστοχο τρόπο μέσα από την εξιστόρηση της περιπέτειας του νεαρού Ινδιάνου Καουέ, το τεράστιο περιβαλλοντικό ζήτημα του δάσους της Αμαζονίας, αυτού του μοναδικού πνεύμονα της Γης, που καταστρέφεται μέσω της ανεξέλεγκτης υλοτόμησης και της αποδάσωσης για την δημιουργία φυτειών σόγιας και κτηνοτροφικών μονάδων. Με δεξιοτεχνία ενσωματώνει στο μυθιστόρημα της διακειμενικές αναφορές από κείμενα και βιβλία τόσο από παλιότερους όσο και από σύγχρονους συγγραφείς και από δημοσιεύματα από επιστήμονες και ακτιβιστές, καθώς και πληροφορίες από πρωτογενείς πηγές σχετικά με περιβαλλοντικά συνέδρια ή οργανισμούς και ενώσεις που παλεύουν υπέρ της διάσωσης τόσο της χλωρίδας και της πανίδας της Αμαζονίας, όσο και υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών, ώστε να μπορούν να διαχειρίζονται οι ίδιοι τον πλούτο της γη τους, να υπερασπιστούν και να διατηρήσουν τον τρόπο ζωής τους, τα ήθη και τα έθιμα τους, την γλώσσα τους και ό,τι τέλος πάντων αποτελεί την πολιτισμική κληρονομιά αυτών των πανάρχαιων φυλών. Έτσι, οι αναφορές της Λόππα σε βιβλία, όπως είναι το «Θλιμμένοι Τροπικοί» του Γάλλου ανθρωπολόγου, Κλόντ Λεβί-Στρος, ενός από τους μεγαλύτερους διανοητές του 20ου αιώνα, ή στο βιβλίο «Το συνέδριο των πουλιών» του Πέρση ποιητή του 12ου αιώνα Φαρίντ Ουντίν Ατάρ, συνυπάρχουν αρμονικά με στίχους της σύγχρονης μας Ελληνίδας ποιήτριας Κυριακής Καρσαμπά, και περιπλέκονται με στίχους του Τάσου Λειβαδίτη ή του Πεσσόα ή του Κ. Χαραλαμπίδη ή ακόμη και του δεξιοτέχνη στα χαϊκού Ιάπωνα ποιητή Ματσούο Μπασό, επιβεβαιώνοντας με τον τρόπο αυτό την βεβαιότητα ότι οι συγγραφείς ενδιαφέρονται έμπρακτα και συμπάσχουν, και αγωνίζονται με το δικό τους όπλο για όσα συμβαίνουν στον περιβάλλοντα χώρο, από τα πολύ παλιά χρόνια έως τις ημέρες μας. Επίσης μέσα από την έρευνα των δυο νέων, Καουέ και Ρεβέκκα, που προσπαθούν να συλλέξουν στοιχεία και δημοσιεύματα της εποχής, σχετικά με δράσεις και ενέργειες υπέρ της ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης για την επερχόμενη και μη αναστρέψιμη οικολογική καταστροφή στην Αμαζονία, καθώς και για τον αφανισμό των αυτόχθονων φυλών, η Λόππα μάς παραθέτει αποσπάσματα από δημοσιεύσεις στον Τύπο καθώς και από ομιλίες σε Συνέδρια, όπως για παράδειγμα απόσπασμα της ομιλίας της ακτιβίστριας Τσάι Σουρουί, ή απόσπασμα από το άρθρο της Βάσης Παναγοπούλου στην εφημερίδα των Συντακτών (25/10/2020).

Το μυθιστόρημα της Ελένη Λόππα διαβάζεται με μια ανάσα. Όχι γιατί πραγματεύεται κάποιο θέμα πρωτότυπο, αλλά επειδή είναι γραμμένο με ρεαλισμό αλλά και με πάθος. Με τον ρεαλισμό του ανθρώπου εκείνου που γνωρίζει ήδη το μέγεθος της καταστροφής, αλλά που δεν παύει να ελπίζει, πως ο δρόμος αυτός δεν είναι μονόδρομος, και ότι δεν είναι αργά να ανατραπούν τα δεδομένα, αρκεί να δράσει, να ενεργήσει ο άνθρωπος τώρα. Είναι όμως γραμμένο και με το πάθος εκείνου του ανθρώπου που καλεί τον συνάνθρωπο του να σιωπήσει, να σιωπήσει και να αφουγκραστεί, να αφουγκραστεί και να ακούσει, να ακούσει την κραυγή της φύσης, την άηχη κραυγή της φύσης που μας καλεί με την σειρά της να συνειδητοποιήσουμε την μια και μοναδική αλλά πανάρχαια παραδοχή: Ο άνθρωπος έχει ανάγκη την φύση. Και καταστρέφοντας ο άνθρωπος την φύση, το μόνο πράγμα που κατορθώνει να καταστρέψει, είναι να καταστρέψει τον εαυτό του και να αφανίσει το είδος του και η Ελένη Λόππα μάς υπενθυμίζει τούτη την παραδοχή με έξοχο συγγραφικά τρόπο.

fractal.gr 10.9.2024