Σήμερα έχουμε την χαρά να φιλοξενούμε στο Literature τον συγγραφέα με το ψευδώνυμο The Trivialist με αφορμή το πρόσφατο του βιβλίο «Εγώ, ο άνθρωπος. Η ιστορία ενός είδους που έπαιρνε πολύ στα σοβαρά τον εαυτό του» που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Διόπτρα.

Το βιβλίο επιχειρεί μια συχνά αιχμηρή περιήγηση στην ιστορία του ανθρώπινου είδους. Με έναν τρόπο που συνδυάζει επιστημονική γνώση, φιλοσοφικό στοχασμό και αφηγηματική ειρωνεία, αλλά και καυστικό χιούμορ, ο συγγραφέας παρακολουθεί την πορεία του ανθρώπου από τις απαρχές της ύπαρξής του έως τον σύγχρονο κόσμο, φωτίζοντας τις μεγάλες φιλοδοξίες αλλά και τις αντιφάσεις που χαρακτήρισαν την εξέλιξή του. Πρόκειται για μια αφήγηση που δεν διστάζει να θέσει το ερώτημα αν ο άνθρωπος έχει πράγματι κατανοήσει τη θέση του στον κόσμο ή αν, αντίθετα, συνεχίζει να παίρνει τον εαυτό του υπερβολικά στα σοβαρά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η επιλογή του συγγραφέα να δημοσιεύει το έργο του με ψευδώνυμο, όπως συμβαίνει και με τους δύο συγγραφείς των προλόγων, που υπογράφουν ως «Το Φυστίκι ΠουΚυλάει» και «The Mythologist». Σε μια εποχή όπου η δημόσια εικόνα του δημιουργού συχνά προηγείται του ίδιου του έργου, η επιλογή της ανωνυμίας μοιάζει να λειτουργεί ως φιλοσοφική δήλωση: μια υπενθύμιση ότι οι ιδέες μπορούν —και ίσως πρέπει— να σταθούν αυτόνομα, ανεξάρτητα από το πρόσωπο που τις διατυπώνει.

Εξίσου συμβολική είναι και η εικαστική αναφορά στο έργο «Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων» του Ιερώνυμου Μπος. Οι λεπτομέρειες του διάσημου πίνακα που είναι διάσπαρτες και κοσμούν τις σελίδες του βιβλίου, γεμάτες παράδοξες μορφές, απολαύσεις, πειρασμούς και αλληγορικές σκηνές, μοιάζουν να καθρεφτίζουν την ανθρώπινη περιπέτεια που περιγράφει το βιβλίο. Όπως και στο έργο του Μπος, έτσι και εδώ ο άνθρωπος εμφανίζεται ταυτόχρονα δημιουργικός και αφελής, μεγαλόπνοος και ευάλωτος — ένα ον που περιπλανιέται ανάμεσα στην επιθυμία, τη γνώση και την αυταπάτη. Μέσα από αυτή τη διπλή, λογοτεχνική και εικαστική συνομιλία, το βιβλίο προσκαλεί τον αναγνώστη να αναστοχαστεί όχι μόνο την ιστορία μας, αλλά και την εικόνα που έχουμε για τον ίδιο μας τον εαυτό.

Κατερίνα Λιάτζουρα, Ιούνιος 2026

Στο εξώφυλλο του βιβλίου βλέπουμε ένα μάτι να μας κοιτά μέσα από μια κλειδαρότρυπα. Θεωρείτε ότι το εξώφυλλο μπορεί εικαστικά να λειτουργήσει ως ένα είδος «σιωπηλής εισαγωγής» στην πρόθεση του βιβλίου;

Το εξώφυλλο πράγματι λειτουργεί ως μια «σιωπηλή εισαγωγή» στο βιβλίο. Η κλειδαρότρυπα υπόσχεται στον αναγνώστη μια διαφορετική και κάπως πικάντικη οπτική για τον άνθρωπο και την ιστορία του. Από την άλλη, το μάτι που κοιτάζει προς τα έξω μάς θυμίζει πως και εμείς είμαστε μέρος του είδους που έπαιρνε και εξακολουθεί να παίρνει πολύ στα σοβαρά τον εαυτό του. Νομίζω πως αυτό συνοψίζει τη βασική μου πρόθεση· να εξετάσουμε τον άνθρωπο και τον ίδιο μας τον εαυτό όχι ως ένα εξιδανικευμένο και ηρωικό πλάσμα στην κορωνίδα της Δημιουργίας, αλλά ως ένα περίεργο και αντιφατικό ον που αξίζει να εξεταστεί με απόσταση και περιέργεια.

Το βιβλίο σας αφηγείται την ιστορία του ανθρώπινου είδους με τρόπο που συνδυάζει γνώση, αφήγηση και συχνά μια δόση ειρωνείας. Τι σας ώθησε να προσεγγίσετε την ανθρώπινη ιστορία μέσα από αυτό το ιδιαίτερο αφηγηματικό πρίσμα;

Πρόθεσή μου εξαρχής υπήρξε η ιδέα να αφηγηθώ την ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης σε βιολογικό και πολιτισμικό επίπεδο, όχι σε αυστηρό ακαδημαϊκό ύφος, αλλά περισσότερο με μια παιχνιδιάρικη και σαρκαστική διάθεση, θέλοντας να υπογραμμίσω πως η ανθρώπινη φύση είναι αντιφατική. Ο άνθρωπος εδώ παρουσιάζεται με όλα τα παράδοξα και τις αντιφάσεις του, τις ευαισθησίες και την απανθρωπιά του, τις συνήθειές του –άλλοτε χαριτωμένες ή αλλόκοτες και άλλοτε αποτρόπαιες ή εγκληματικές– τις εμμονές, τις αυταπάτες και το φαινομενικά απρόβλεπτο του χαρακτήρα του: όλα τους χαρακτηριστικά που υπακούουν στους αιώνιους και αμείλικτους βιολογικούς νόμους της επιβίωσης και της εξέλιξης.

Στο έργο σας φαίνεται να αναδεικνύεται η αντίφαση ανάμεσα στις μεγάλες φιλοδοξίες του ανθρώπου και στα επαναλαμβανόμενα λάθη του. Πιστεύετε ότι αυτή η αντίφαση είναι τελικά η κινητήρια δύναμη της ιστορίας μας;

Νομίζω πως τόσο οι φιλοδοξίες όσο και τα ολισθήματα του ανθρώπου αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος που ονομάζεται εξέλιξη. Οι φιλοδοξίες επί της ουσίας έχουν να κάνουν με την αρχέγονη εκείνη ανάγκη για επιβίωση και επικράτηση σε ένα περιβάλλον ανταγωνιστικό και συχνά εχθρικό. Τα λάθη σε έναν τέτοιο αγώνα είναι αναπόφευκτα, από τη στιγμή που καλούμαστε όχι μονάχα να παλέψουμε με τον εξωτερικό κόσμο αλλά και με τον ίδιο μας τον εαυτό. Είμαστε το μοναδικό είδος που έχει θεσπίσει ηθικούς κανόνες και αξιακούς κώδικες και υπακούει σε αυτούς, πολλές φορές κόντρα στους νόμους της φύσης ή της θέλησής του. Είμαστε το μοναδικό είδος, για παράδειγμα, που θεωρεί αποτρόπαιο τον κανιβαλισμό ακόμα και αν δεν υπάρχει εναλλακτική επιβίωσης, αλλά από την άλλη ευλογεί τα όπλα που θα κατακρεουργήσουν τον συνάνθρωπο για μια ιδέα, θρησκευτική, πολιτική ή εθνική. Εκεί λοιπόν έγκειται η διαφοροποίησή μας από τα υπόλοιπα ήδη. Έχουμε κατασκευάσει πλάι στην υλική πραγματικότητα έναν άυλο κόσμο ιδεών και κανόνων τόσο επιδραστικών, που έχουν καταφέρει να επιβληθούν στη Φύση και στη φύση μας και μας καθοδηγούν. Αυτή η αντίφαση μεταξύ των άυλων ιδεών και της υλικής πραγματικότητας νομίζω πως αποτελεί τον πυρήνα και ταυτόχρονα το καύσιμο του φαινομένου που αποκαλούμε ανθρώπινο πολιτισμό.

Η αφήγηση σας κινείται ανάμεσα στην επιστημονική γνώση και σε μια εκλαϊκευμένη εξιστόρηση της εξέλιξης του ανθρώπου. Πόσο σημαντικό ήταν για εσάς να κάνετε την επιστημονική πληροφορία προσιτή και απλή χωρίς να χάσει την πολυπλοκότητά της;

Καταρχάς, θέλω να διευκρινίσω πως θεωρώ σημαντική για την επικοινωνία της ιστορικής επιστήμης, την προσέγγιση του ευρέως κοινού με πληροφορία ναι μεν προσιτή και κατανοητή, αλλά όχι απλοϊκή ή σε τέτοιο βαθμό εκλαϊκευμένη που να καταντά φαιδρή. Ως επιστήμονες που επικοινωνούμε τα ενδιαφέροντά μας μέσα από σύγχρονες πλατφόρμες οφείλουμε να παρουσιάζουμε την ιστορία με τρόπο ελκυστικό στον αναγνώστη, δίχως όμως να θυσιάζουμε την εγκυρότητα για χάρη του εντυπωσιασμού και της ευρείας αποδοχής. Τόσο στα βιβλία μου, λοιπόν, όσο και στον δημόσιο λόγο μου επιχειρώ πάντα να παντρεύω την πολυπλοκότητα των φαινομένων και των ιδεών με μια αφήγηση που στέκεται στην ουσία και σερβίρεται με διακριτικό χιούμορ και γλωσσικές γαρνιτούρες.

Σε αρκετά σημεία δίνετε την αίσθηση ότι ο άνθρωπος, ως είδος, τείνει να υπερεκτιμά τη σημασία του στο σύμπαν. Πώς πιστεύετε ότι αυτή η αυτοαντίληψη έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οργανώσαμε τις κοινωνίες μας;

Πιστεύω πως η υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων μας και της υπόστασής μας βρίσκεται στον πυρήνα των κοινωνιών που δημιουργήσαμε. Οι περισσότεροι πολιτισμοί έχουν δημιουργήσει υπερφίαλες αφηγήσεις, όπου ο άνθρωπος εμφανίζεται ως το «εκλεκτό» πλάσμα των θεϊκών δυνάμεων ή ως το κεντρικό ον του σύμπαντος. Οι αφηγήσεις αυτές μας έχουν προσδώσει αυτοπεποίθηση και κοινωνική συνοχή, αλλά συχνά μας κάνουν αλαζόνες απέναντι στη φύση, στα άλλα είδη ή ακόμα και απέναντι στους συνανθρώπους μας. Η ιδέα ότι αποτελούμε το μέτρο των πάντων είναι εκείνη που δημιούργησε επιθετικές θρησκείες, καταπιεστικές πολιτικές δομές και οικονομικές πρακτικές εκμετάλλευσης και ασυδοσίας. Ίσως μια πιο ταπεινή οπτική για τη θέση μας στο σύμπαν να οδηγούσε και σε διαφορετικές κοινωνικές και ατομικές προτεραιότητες.

Αν κάποιος εξωγήινος παρατηρητής διάβαζε την ιστορία της ανθρωπότητας όπως την παρουσιάζετε, ποια θα ήταν, κατά τη γνώμη σας, η πιο παράδοξη ή ακατανόητη πτυχή της ανθρώπινης συμπεριφοράς;

Πιθανότατα θα του φαινόταν ασύλληπτο το γεγονός ότι ένα τόσο ευφυές είδος μπορεί να καταστρέφει συστηματικά τις ίδιες τις συνθήκες που εξασφαλίζουν την επιβίωσή του. Ίσως επίσης να τον μπέρδευε η εμμονή μας με αφηρημένες έννοιες, όπως είναι τα σύνορα, οι ιδεολογίες, τα χρήματα, τα σύμβολα, έννοιες για τις οποίες είμαστε πρόθυμοι να σκοτώσουμε και να σκοτωθούμε. Από μια εξωτερική οπτική, μεγάλο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας θα έμοιαζε σαν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ ιδιοφυΐας και αυτοκαταστροφικής μανίας. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο «ανθρώπινο» γνώρισμά μας.

Ο τίτλος του βιβλίου υποδηλώνει ότι ο άνθρωπος παίρνει τον εαυτό του «πολύ στα σοβαρά». Μετά από όλη αυτή τη διαδρομή που περιγράφετε, τι θα είχαμε κερδίσει αν μαθαίναμε να βλέπουμε τον εαυτό μας από περισσότερη απόσταση ή ακόμη και με λίγο περισσότερο χιούμορ;

Νομίζω πως θα κερδίζαμε πρώτα απ’ όλα μια μικρή δόση πνευματικής ταπεινότητας. Αν μπορούσαμε να δούμε τον εαυτό μας από κάποια απόσταση, θα καταλαβαίναμε μάλλον πως πολλές από τις βεβαιότητες και τις συγκρούσεις μας είναι πιο εφήμερες και σχετικές απ’ όσο πιστεύουμε. Το χιούμορ λειτουργεί κάπως απελευθερωτικά απέναντι στον δογματισμό· μας θυμίζει ότι δεν είμαστε αλάνθαστοι και σίγουρα δεν αποτελούμε την κορυφαία επιλογή του σύμπαντος. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως πρέπει να αντιμετωπίζουμε τη ζωή με επιπολαιότητα, αλλά πως ίσως χρειάζεται να αποφεύγουμε τη μεγαλοπρέπεια με την οποία συχνά περιβάλλουμε τις ιδέες μας και τον ίδιο μας τον πολιτισμό.

Κλείνετε την εξιστόρηση σας αναφερόμενος σε ένα αστείο επεισόδιο ανάμεσα στους δυο αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, Πλάτωνα και Διογένη. Τελικά; Τι ήταν για εκείνους και τι είναι για εσάς ο άνθρωπος;

Η ιστορία με τον Πλάτωνα και τον Διογένη είναι γοητευτική γιατί συμπυκνώνει δύο τελείως διαφορετικές αντιλήψεις για τον άνθρωπο. Ο Πλάτωνας προσπαθεί να δώσει έναν αυστηρό ορισμό, να εντάξει τον άνθρωπο σε μια λογική κατηγορία· ο Διογένης, αντίθετα, με το γνωστό σαρκαστικό του ύφος, έρχεται να γελοιοποιήσει την υπερβολική βεβαιότητα αυτών των ορισμών. Νομίζω ότι ο άνθρωπος είναι τελικά κάτι πολύ πιο αντιφατικό και ανοιχτό από οποιονδήποτε ορισμό. Είναι ένα είδος ικανό για τεράστια δημιουργία και τεράστια καταστροφή, για υψηλή σκέψη και απόλυτη ανοησία. Ίσως αυτό που μας χαρακτηρίζει περισσότερο δεν είναι ένα σύνολο συγκεκριμένων ιδιοτήτων, αλλά η διαρκής ταλάντευση ανάμεσα στα άκρα.

(literature.gr 2.6.2026)