Υπάρχει μια λέξη που χάθηκε μέσα σε κάθε λέξη.
Η λέξη των μονολόγων μας
που δεν γράφτηκε για τις ερωτήσεις των άλλων
και που τη σκέπασαν σε στρώματα
τα τι και τα πόσο των ερωτήσεων.

Όπως εγώ λέω περιμένω σαν να λέω χρόνος.

Χρόνος ανάμεσα στο γιατί που ρωτά
και το γιατί που γνωρίζει
και χρόνος κερδισμένος.

Αυτή η ιδιωτική μας διάλεκτος
που όπως κάθε διάλεκτος ηττήθηκε
κρύβει την ιστορία των ανθρώπων

(«Των αφαιρέσεων», σελ. 15)

Με το παραπάνω ποίημα, η Ευαγγελία Τάτση υπογράφει την ποιητική της πρόθεση και μάς εισάγει σε μια συλλογή που κινείται χαμηλόφωνα, ενδοστρεφώς, που όμως αναμετριέται με τη μεγάλη κλίμακα του ανθρώπινου βιώματος. Το «Θα γίνουν ΟΛΑ με τα μάτια ΑΝΟΙΧΤΑ» (εκδόσεις Βακχικόν, 2024) δεν είναι απλώς μια καταγραφή στιγμών ή στοχασμών. Είναι μια ελεγεία στη σιωπή, στη μνήμη και στη βαθιά ανάγκη για προσωπική γλώσσα μέσα σε έναν κόσμο κοινής παρεξήγησης. Οι παραπάνω στίχοι λειτουργούν όχι μόνο ως σχόλιο πάνω στο περιεχόμενο του βιβλίου, αλλά και ως ποιητική διακήρυξη. Η ποιήτρια δεν αναζητεί φωναχτά απαντήσεις, ούτε προσφέρεται να εξηγήσει. Γράφει για όσα μένουν άρρητα. Για εκείνη τη λέξη που δεν ειπώθηκε ποτέ, μα υποβόσκει σε κάθε άλλη.

Η συλλογή δομείται με εσωτερική αρμονία, σε ενότητες που αντιστοιχούν σε χρονικά πεδία – παρελθόν, παρόν, μέλλον – χωρίς όμως να υπόκεινται σε γραμμική αφήγηση. Η ποιήτρια κινείται ανάμεσά τους με ελευθερία, επιμένοντας πως ο χρόνος δεν είναι απλώς κάτι που περνά, αλλά κάτι που βιώνεται· διαρθρώνεται γύρω από έναν στοχασμό για τον χρόνο – όχι τον χρονολογικό αλλά τον υπαρξιακό: τον χρόνο της αναμονής, της μετάβασης, του «ανάμεσα». Για την ποιήτρια, αυτός ο χρόνος είναι και ο χρόνος της ποίησης. Όπως λέει η ίδια: «περιμένω σαν να λέω χρόνος / χρόνος ανάμεσα στο γιατί που ρωτά και το γιατί που γνωρίζει / και χρόνος κερδισμένος». Η ποίηση της Τάτση κατοικεί ακριβώς σε αυτό το ενδιάμεσο. Ο «κερδισμένος χρόνος», τον οποίο επικαλείται στο ποίημα της, είναι αυτός ο ποιητικός χρόνος: μια στιγμή στοχασμού ανάμεσα στο ερώτημα και την αποδοχή. Και είναι σε αυτό το ενδιάμεσο που διαμορφώνεται η φωνή της Τάτση. Μια φωνή που αρνείται να κραυγάσει. Μιλά χαμηλόφωνα, και για αυτό γίνεται ακουστή.

Η γλώσσα της είναι μετρημένη, καθαρή, χωρίς φορτωμένα σχήματα, γεμάτη υπόγεια ένταση. Η οικονομία και η σιωπή λειτουργούν ως κύριοι μηχανισμοί: πιο πολύ ψιθυρίζεται παρά δηλώνεται. Δεν έχουμε εδώ μια φωνή που θέλει να εντυπωσιάσει, αλλά μια φωνή που σκάβει. Κι αυτή η ποιητική υπομονή είναι ακριβώς που χαρίζει στα ποιήματα τη δύναμή τους. Η ήττα της γλώσσας δεν σημαίνει σιωπή. Σημαίνει αναζήτηση νέου τρόπου να ειπωθεί αυτό που επιμένει. Και αυτό το καθήκον η Τάτση το υπηρετεί με προσήλωση και ευγένεια. Η ποίηση της κινείται σε έναν χώρο υπόγειο: κάτω από τη ρητορική, κάτω από την καθημερινή φλυαρία, κάτω ακόμη κι από τις ίδιες τις λέξεις. Κι όμως, δεν πρόκειται για μια ποίηση αποστροφής ή εσωστρέφειας. Αντίθετα, η ποίηση εδώ είναι ένας άλλος τρόπος να βλέπει κανείς — και μάλιστα “με τα μάτια ανοιχτά”. Πρόκειται για βλέμμα που δεν αποστρέφεται το φως αλλά το διυλίζει. Πρόκειται για μια ποίηση χωρίς εξάρσεις, αλλά με σπάνια εσωτερική ακρίβεια. Σε έναν καιρό θορύβου, η σιωπηλή της προσήλωση στο ανθρώπινο είναι από μόνη της μια μορφή αντίστασης.

Κάθε ποίημα μοιάζει με ψηφίδα σε ένα ενιαίο μωσαϊκό μνήμης και στοχασμού — σαν ένα εσωτερικό τοπίο που σχηματίζεται αργά και σε βάθος. Οι εικόνες της είναι λιτές αλλά δυναμικές. Η ιδιωτική διάλεκτος, που «όπως κάθε διάλεκτος ηττήθηκε», επανέρχεται εδώ ως αντίσταση. Η ποίηση της Τάτση λειτουργεί ως πράξη μνήμης. Δεν εξιδανικεύει το παρελθόν, αλλά το επαναπροσδιορίζει. Και δεν διαχωρίζει τον εσωτερικό από τον συλλογικό χρόνο: τον ενώνει. Όπως η γλώσσα της είναι ταυτόχρονα προσωπική και κοινή, έτσι και τα ποιήματά της εκκινούν από το ατομικό για να ψηλαφίσουν κάτι πιο ευρύ: το πένθος, την αναμονή, την ήττα, την ελπίδα.

Το «Θα γίνουν ΟΛΑ με τα μάτια ΑΝΟΙΧΤΑ» δεν επιδιώκει να επιβληθεί στον αναγνώστη ή στην αναγνώστρια. Η αξία του βρίσκεται στην ηρεμία και στη στοχαστική ειλικρίνεια με την οποία προσεγγίζει το ανθρώπινο βίωμα· στην απουσία εντυπωσιασμών, στην εμμονή στη λεπτομέρεια και στη δύναμη της αφάνειας. Στην εποχή της ταχύτητας και της επιτήδευσης, η ποίηση της Ευαγγελίας Τάτση επιμένει στο «μικρό» και το «σιωπηλό» – και τελικά στο ουσιώδες. Δεν υπόσχεται ανατροπές ούτε λύσεις. Υπόσχεται κάτι πιο σπάνιο: να σταθούμε, να δούμε και να αφουγκραστούμε. Με τα μάτια ανοιχτά.

(literature.gr 3.7.2025)