Η συγγραφέας Katarzyna Radziwill (Καταζίνα Ρατζίβιλ) από την Πολωνία, κατορθώνει με απλό και κατανοητό τρόπο, να προσεγγίσει το μεγάλο θέμα της Γυναίκας στο πέρασμα του χρόνου. Η Παγκόσμια Ιστορία καθορίζονταν και καταγράφονταν πάντοτε από την πλευρά και την οπτική των αντρών και της πατριαρχικής κοινωνίας, δίχως να έχει δοθεί η πρέπουσα σημασία στην ύπαρξη και τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε η γυναίκα στην πάροδο του χρόνου και συνεπώς και στην διαμόρφωση των ιστορικών γεγονότων. Ήταν λοιπόν ζήτημα χρόνου οι συγγραφείς ανά τον κόσμο να ασχοληθούν στα βιβλία τους και με την γυναίκα· και ως ανθρώπινη ύπαρξη με νόηση, ευφυΐα και επινοητικότητα, αλλά και ως πολιτικό ον με νοητική δύναμη, κριτική σκέψη και όραμα. Σε αυτό το πλαίσιο και έπειτα από ενδελεχή μελέτη, όπως η ίδια καταθέτει σε συνέντευξη της, βιβλιογραφικών αναφορών, η Καταζίνα Ρατζίβιλ, καταγράφει την εξέλιξη από την προϊστορία ως και τον 21ο αιώνα της ανθρώπινης Ιστορίας, από την οπτική γωνία όμως της γυναίκας και της καθημερινότητας της, μια εξέλιξη που την συνοδεύει με την πολύχρωμη και πολύ πετυχημένη εικονογράφηση της, η Joanna Czaplewska (Γιοάνα Τσαπλέφσκα).

Η Καταζίνα Ρατζίβιλ σε αυτό το, σκληρόδετο και μεγάλου μεγέθους σαν λεύκωμα, εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά, που μετέφρασε στην ελληνική γλώσσα η Αναστασία Χατζηγιαννίδη, επιχειρεί μια περιεκτική αλλά και ευαίσθητη διαδρομή μέσα στους αιώνες της γυναικείας εμπειρίας. Με γλώσσα προσιτή σε παιδιά από 7 ετών και με πλούσια και πολύ ζωντανή εικονογράφηση, παρουσιάζει κυρίως την καθημερινότητα των γυναικών: τη ζωή στο σπίτι, την εργασία, τη φροντίδα των παιδιών, τις κοινωνικές προσδοκίες, αλλά και τους περιορισμούς που διαμόρφωσαν τη θέση τους σε διαφορετικές εποχές και πολιτισμούς.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον εντοπίζει κανείς στον τρόπο με τον οποίο η συγγραφέας συνδέει τους ενδυματολογικούς κώδικες με την εκάστοτε εποχή, που δεν εμφανίζονται απλώς ως αισθητικές επιλογές, αλλά ως δείκτες κοινωνικής τάξης, ηθικής και ελευθερίας. Από την γύμνια του γυναικείου σώματος στα προϊστορικά χρόνια ως τους βαρείς κορσέδες και τα μακριά φορέματα των ευρωπαϊκών αυλών, έως τα πιο πρακτικά ρούχα των εργαζόμενων γυναικών του 20ού αιώνα, η αφήγηση αναδεικνύει πώς το σώμα της γυναίκας υπήρξε συχνά πεδίο κοινωνικού ελέγχου αλλά και σταδιακής χειραφέτησης. Το βιβλίο φωτίζει επίσης την αργή αλλά καθοριστική εξέλιξη της γυναικείας μόρφωσης. Οι αναφορές στις πρώτες γυναίκες που απέκτησαν πρόσβαση σε σχολεία και πανεπιστήμια δείχνουν ότι η εκπαίδευση υπήρξε βασικός μοχλός κοινωνικής αλλαγής και τα παιδιά αντιλαμβάνονται πως πολλά επαγγέλματα ήταν κάποτε απρόσιτα για τις γυναίκες.

Σημαντικό επίσης στοιχείο του βιβλίου θεωρώ ότι είναι η ονομαστική αναφορά γυναικών που έπαιξαν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, και πάντα στο πλαίσιο των κοινωνικών συνθηκών της εκάστοτε εποχής, καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση της ανθρώπινης ιστορίας. Έτσι διαβάζουμε για τις γυναίκες Φαραώ της Αρχαίας Αιγύπτου, Κλεοπάτρα και Νεφερτίτη, την ποιήτρια Σαπφώ της Αρχαίας Ελλάδας, τις συζύγους των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, Οκτάβια και Αγριππίνα, τις Αγγλίδες συγγραφείς του 19ου αιώνα, την Τζέιν Όστεν και τις αδερφές Μπροντέ, τις σχεδιάστριες μόδας, Κοκό Σανέλ και Μέρι Κουάντ, αλλά και τις πρώτες γυναίκες πολιτικούς στη Σοβιετική Ένωση, Αλεξάντρα Κολοντάι, και της Ισλανδίας, Βίγκντις Φινμπογκάντοτιρ. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι οι απεικονίσεις της εικονογράφου Τσαπλέφσκα είναι κατατοπιστικές και σε αρμονία με τα κείμενα του βιβλίου και την ιστορική περίοδο στην οποία αναφέρονται, πολλές φορές χιουμοριστικές, και πάντα με σεβασμό τόσο στην κουλτούρα και τον πολιτισμό της χώρας ή της φυλής ή των θρησκευτικών πεποιθήσεων, όσο και στην διαφορετικότητα της εμφάνισης, της ηλικίας, του σωματότυπου της κάθε γυναίκας.

Παρά τη μεγάλη ιστορική έκταση που καλύπτει, το βιβλίο αποφεύγει τη στεγνή πληροφορία χάρη στη ζωντανή εικονογράφηση και τη παιχνιδιάρικη δομή του. Πρόκειται για ένα παιδικό βιβλίο που μπορεί να λειτουργήσει ως μια εισαγωγή στην διαδρομή της γυναίκας στην ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Κυρίως όμως νομίζω, λειτουργεί ως αφορμή συζήτησης γύρω από την ισότητα, τα δικαιώματα και τις αλλαγές που συνεχίζουν να διαμορφώνουν τη ζωή των γυναικών του σήμερα και που θα πρέπει να διαμορφώνουν τις γυναίκες και τους άντρες του αύριο. Το βιβλίο συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση δημοκρατικής συνείδησης, καθώς βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν πως τα δικαιώματα, η εκπαίδευση και η ελευθερία δεν υπήρξαν ποτέ αυτονόητα για όλους. Μέσα από την ιστορική πορεία των γυναικών, καλλιεργεί τον σεβασμό προς την ισότητα των φύλων και ενθαρρύνει να αμφισβητηθούν κοινωνικά στερεότυπα που συνδέονται με την εμφάνιση, τη συμπεριφορά ή τα επαγγέλματα των γυναικών και των ανδρών. Παράλληλα, προωθεί μια πιο συμπεριληπτική και ανοιχτή αντίληψη για την κοινωνία, δείχνοντας ότι η πρόοδος συνδέεται με τη δυνατότητα όλων των ανθρώπων να συμμετέχουν ισότιμα στη δημόσια και ιδιωτική ζωή.

Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2026

(litearure.gr 7.6.2026)